Το τίμημα της νέας του ζωής
– Μαρία, πρέπει να σου πω κάτι. Το σκέφτομαι καιρό.
Η Μαρία Παπαδοπούλου στεκόταν στην κουζίνα και ανακάτευε τη σούπα. Μια απλή σούπα: πατάτα, καρότο, λίγο σέλινο. Δεν γύρισε αμέσως. Η φωνή του άντρα της ήταν διαφορετική. Όχι όπως όταν συζητούσαν τα έξοδα ή τη δουλειά. Είχε κάτι βαρύ, έτοιμο από πριν.
– Ακούω, είπε χωρίς να σταματήσει.
– Δεν ακούς. Γύρνα σε παρακαλώ.
Έκλεισε το μάτι της κουζίνας, ακούμπησε σιγά το κουτάλι. Γύρισε αργά.
Ο Νίκος Παπαδόπουλος στεκόταν στην πόρτα της κουζίνας. Πενήντα δύο, ψηλός, με τα γκρίζα στους κροτάφους που κάποτε η Μαρία έβρισκε γοητευτικά. Κρατούσε το κινητό του αλλά δεν το κοιτούσε.
– Φεύγω, είπε.
Η Μαρία ένιωσε κάτι να σφίγγεται κάτω από τα πλευρά. Όχι πόνος. Κάτι που προετοιμάζεται για πόνο.
– Πού; ρώτησε, αν και ήξερε. Ήταν ανόητη ερώτηση, μα άλλη δεν υπήρχε.
– Για πάντα. Έχω μαζέψει τα πράγματά μου. Η βαλίτσα είναι στον διάδρομο.
– Νίκο…
– Μαρία, μην το κάνεις πιο δύσκολο. Δεν θέλω σκηνές.
– Δεν θα κάνω σκηνή, είπε αποφασιστικά, με ψυχραιμία που η ίδια δεν περίμενε από τον εαυτό της. Απλώς εξήγησέ μου. Μου χρωστάς μια εξήγηση.
Έκανε μια παύση, άλλαξε το κινητό χέρι.
– Δεν μπορώ άλλο έτσι, είπε βαρύθυμα. Δεν είμαι έτοιμος να ζήσω με έναν άνθρωπο που έχει πρόβλημα υγείας.
Η σιωπή ήταν απτή. Απέξω ακούστηκε αυτοκίνητο, μια πόρτα πολυκατοικίας, στις σωληνώσεις ένας υπόκωφος θόρυβος. Στην κουζίνα όμως επικρατούσε ησυχία, τόσο που η Μαρία άκουγε την αναπνοή της.
– Τι είπες; ρώτησε πολύ χαμηλά.
– Ξέρω ακούγεται σκληρό. Αλλά με ρώτησες. Δεν αντέχω μια ζωή να βλέπω τις ουλές σου, τα χάπια, τις εξετάσεις. Άλλαξες, Μαρία. Μετά το χειρουργείο έχεις αλλάξει.
– Έδωσα σ εσένα το νεφρό μου.
– Το ξέρω.
– Έδωσα το νεφρό μου για να ζήσεις.
– Το ξέρω. Δεν απέφυγε το βλέμμα της, και αυτό ήταν το πιο βαρύ. Δεν κρυβόταν. Και σ ευχαριστώ. Μου έσωσες τη ζωή, δεν θα το ξεχάσω. Όμως δεν μπορώ, από ευγνωμοσύνη, να περάσω τα υπόλοιπα χρόνια μου με έναν άνθρωπο που…
– Που τι;
– Που δεν είναι αυτός που ήταν κάποτε.
Η Μαρία πήγε ως το παράθυρο. Ήταν Νοέμβρης. Μουντός, βροχερός, γυμνά δέντρα και λακκούβες στο πεζοδρόμιο. Κοιτούσε κάτω και αναρωτιόταν τι να κάνει. Να κλάψει; Να φωνάξει; Να πέσει;
– Υπάρχει άλλη γυναίκα, είπε χωρίς να ρωτήσει. Το ήξερε.
Η παύση ήταν αρκετή για να γίνει απάντηση.
– Υπάρχει.
– Από πότε;
– Μερικούς μήνες.
Έγνεψε με το κεφάλι. Μέσα της έμπαιναν στη σειρά γεγονότα που τώρα αποκτούσαν νόημα. Οι αργοπορίες του, το καινούργιο άρωμα, η αδιαφορία του για την υγεία της.
– Θα φύγεις τώρα;
– Ναι.
– Καλά.
Άκουσε τα βήματά του στον διάδρομο. Τον ήχο της βαλίτσας πάνω στο παρκέ. Το κλικ της εξώπορτας. Ένα διακριτικό, καθαρό κλείσιμο και τέλος.
Η Μαρία έμεινε στο παράθυρο για πέντε λεπτά. Έπειτα γύρισε, άναψε την κουζίνα και πήρε το κουτάλι.
Η σούπα έπρεπε να τελειώσει.
***
Τρία χρόνια πριν, όταν διαγνώστηκε τελικό στάδιο νεφρικής ανεπάρκειας στον Νίκο, η Μαρία δε δίστασε. Πρότεινε η ίδια να του δώσει νεφρό. Τους έκαναν εξετάσεις συμβατότητας, εκείνη πέρασε τα πάντα, μπήκαν χειρουργείο μαζί, σε διπλανούς θαλάμους. Του χάρισε το αριστερό της νεφρό. Η ανάρρωση ήταν αργή, ο Νίκος συνήλθε πρώτο.
Τους μήνες μετά, ζούσε με έναν νεφρό, συνήθιζε στη νέα πραγματικότητα, στις ενοχλήσεις, την κούραση, τη διατροφή, τα συχνά τεστ. Η ουλή αριστερά δεν έφευγε, μόνο άνοιγε, γινόταν πιο αχνή, αλλά έμενε.
Ο Νίκος ανθούσε. Έγινε ροδαλός, πήρε κιλά, ξεκίνησε γυμναστήριο. Καινούργιο κουστούμι, καινούργιο άρωμα.
Η Μαρία νόμιζε ότι το χαιρόταν που σώθηκε. Ότι ήταν ευγνώμων, ότι ήθελε να ξαναζήσει. Χαιρόταν για εκείνον. Πραγματικά.
Ήταν, τελικά, ανόητη.
***
Τις δύο πρώτες εβδομάδες μετά το φευγιό του, δούλευε. Μόνο αυτό ήξερε να κάνει αυτόματα. Δουλειά στο σπίτι ως μεταφράστρια. Αγγλικά και γερμανικά. Ιατρικά, νομικά, καμιά φορά λογοτεχνία. Καθόταν στον υπολογιστή, μετέφραζε ξένα λόγια, γιατί τα δικά της δεν υπήρχαν.
Το βράδυ έτρωγε ό,τι να ναι. Δε μαγείρευε κανονικά. Ψωμί, τυρί, άντε καμιά φορά έβραζε κανένα αυγό. Έπεφτε για ύπνο νωρίς, γιατί η σιωπή στο σπίτι ήταν ανυπόφορη. Ξυπνούσε στις τέσσερις, άναβε χαζεύοντας το ταβάνι, μέχρι να φέξει.
Η φίλη της, η Έφη, τηλεφωνούσε κάθε μέρα.
– Μαρία, έφαγες σήμερα;
– Ναι.
– Τι έφαγες;
– Έφη, άστο…
– Τι έφαγες; Ε;
– Ένα τοστ.
– Αυτό δεν είναι φαΐ. Αύριο θα έρθω.
– Μην έρθεις.
– Θα έρθω.
Η Έφη Καραγιάννη ήταν φίλη απ το πανεπιστήμιο. Είχαν πατήσει και οι δύο τα πενήντα. Η Έφη ήταν γιατρός παθολόγος σε κέντρο υγείας και είχε συνηθίσει να λέει τα πράγματα όπως είναι, χωρίς ενδοιασμούς.
Ήρθε την επομένη και πρώτα άνοιξε το ψυγείο.
– Θεέ μου, κοπέλα μου, ψιθύρισε βλέποντας τα άδεια ράφια. Δεν τρως;
– Τρώω.
– Τι;
– Τι να σου πω… διάφορα.
– Διάφορα… έκλεισε το ψυγείο και την κοίταξε. Έχεις διαλυθεί. Δεν έχεις πρόσωπο.
– Ευχαριστώ…
– Δεν είναι κομπλιμέντο. Μαρία, καταλαβαίνω ότι πονάς. Είναι ανθρώπινο. Αλλά δεν μπορείς να χαθείς έτσι.
– Δεν χάνομαι…
– Χάνεσαι. Κάθισε στο τραπέζι, κάλεσε τη Μαρία απέναντι. Πες μου. Από την αρχή.
Η Μαρία κάθισε, κοίταζε το τραπέζι.
– Είπε ότι δεν αντέχει να ζει με εμένα, έτσι όπως έγινα. Αυτό.
Η Έφη σώπασε πολύ ώρα.
– Τι τύπος… είπε στο τέλος πολύ ήρεμα.
– Όχι. Μην τον βρίζεις. Δεν βοηθάει.
– Χρειάζεσαι θυμό. Είναι πιο υγιεινό από αυτό που κάνεις.
– Δεν έχω θυμό. Έψαξα να βρω, δεν υπάρχει. Μόνο κρύο, άδειο.
Η Έφη σηκώθηκε, έβαλε νερό στην κατσαρόλα, βρήκε φακές. Δε ρώτησε. Απλώς μαγείρεψε.
Κι έτσι η Μαρία έκλαψε για πρώτη φορά. Όχι όμορφα. Άσχημα, με λυγμούς που δεν μπορούσε να σταματήσει.
Η Έφη δεν την αγκάλιασε, δεν είπε ότι όλα θα πάνε καλά. Έβαλε μπροστά της χαρτοπετσέτες.
– Κλάψε, κάνει καλό.
***
Ο Δεκέμβρης κύλησε ομιχλώδης. Ο Ιανουάριος πιο καθαρός. Η δουλειά τη βοήθησε. Τα κείμενα, οι μεταφράσεις, απαιτούσαν ένταση. Και όταν σκέφτεσαι ξένα λόγια, δεν μένεις με τα δικά σου.
Τον Φλεβάρη η Έφη άρχισε να μιλάει για ιαματικά λουτρά.
– Μαρία, πρέπει να πας.
– Πού;
– Σε κέντρο αποκατάστασης. Βρήκα ένα στη Λίμνη Βουλιαγμένης, με προγράμματα, φυσιοθεραπείες, περπάτημα στη φύση. Κι ο χειμώνας γλυκός φέτος.
– Δεν είμαι ανήμπορη, Έφη.
– Είσαι άνθρωπος που χρειάζεται ξεκούραση. Αλλαγή χώρου. Κοντεύεις να τα λες με τους τοίχους.
– Τα λέω ήδη.
Η Έφη την κοίταξε στραβά.
– Με δουλεύεις.
– Σχεδόν.
– Θα πας. Έχει δωμάτια για Μάρτη. Τρεις βδομάδες, η παραπομπή είναι για αποθεραπεία, μετά από δωρεά οργάνου προβλέπεται κάθε χρόνο.
– Το βγάζεις απ το μυαλό σου.
– Ψάξ το στο ίντερνετ αν δεν με πιστεύεις.
Η Μαρία ήξερε πως είχε δίκιο. Ήξερε πως αν δεν άλλαζε κάτι, θα «σάπιζε». Το παραδέχτηκε.
– Εντάξει, θα πάω.
***
Το κέντρο αποκατάστασης «Καθαρές Πηγές» ήταν όπως το περιέγραψε η Έφη. Παλιό αστικό κτίσμα ανακαινισμένο, μεγάλος κήπος με πεύκο, μονοπάτια με χαλικάκι. Από το παράθυρο του δωματίου φαινόταν η λίμνη. Τον Μάρτη ήταν ακόμη παγωμένη, τα πρωινά έλαμπε ρόδινο το χιόνι.
Τις δυο πρώτες μέρες δεν έβγαινε. Φυσιοθεραπεία, φαγητό, πίσω στο δωμάτιο. Διάβαζε. Μετέφραζε λιγάκι, παρότι είχε ενημερώσει τους πελάτες πως θα πάρει διάλειμμα.
Την τρίτη μέρα βγήκε στον κήπο.
Ο κήπος άδειος. Λίγοι ηλικιωμένοι στα παγκάκια, δυο γυναίκες περπατούσαν με μπαστούνια. Ένας άντρας με σκύλο.
Η Μαρία περπατούσε αργά. Άκουγε το χαλικάκι, τα πουλιά στα πεύκα. Δεν σκεφτόταν τίποτα και της άρεσε αυτό.
Δίπλα στη λίμνη υπήρχε ξύλινο παγκάκι. Κάθισε, κοίταξε τον πάγο.
– Ενοχλώ; ακούστηκε φωνή.
Γύρισε. Δίπλα στεκόταν άντρας γύρω στα πενήντα, κοντός, γεροδεμένος, με σκούρο μπλε μπουφάν. Έδειξε το παγκάκι.
– Παρακαλώ, είπε η Μαρία, λίγο μετακινήθηκε.
Ο άντρας έκατσε, κοίταξε κι εκείνος τη λίμνη.
– Όμορφα είναι. Ακόμη κρατάει ο πάγος.
– Ναι.
– Πέρυσι λένε, τέτοια μέρα είχε λιώσει.
– Πρώτη φορά έρχομαι, δεν έχω μέτρο σύγκρισης.
– Εγώ δεύτερη. Τον Οκτώβρη πρώτη φορά. Τώρα Μάρτης.
Δεν ρώτησε το λόγο που ήρθε. Αυτά δεν τα ρωτάς, αλλά όλοι στο κέντρο πάνω-κάτω το ξέρουν.
– Εσείς πότε ήρθατε; ρώτησε.
– Τρεις μέρες.
– Εγώ χτες. Έτεινε με προσοχή το αριστερό του πόδι μπροστά, λες και το δοκίμαζε. Δεν ακούει ακόμη. Μου είπαν, σοβαρή φυσιοθεραπεία σύντομα.
Πρόσεξε ότι καθόταν λοξά. Είχε ασυνήθιστη στάση, λίγο άβολη.
– Τραυματισμός;
– Ναι. Στο τέλος Σεπτέμβρη. Κατάγμα στη σπονδυλική στήλη. Το λέω απλά, περπατάω, όπως βλέπετε, αλλά δεν έχει αποκατασταθεί πλήρως.
– Συγγνώμη…
– Γιατί; Την κοίταξε γνήσια απορημένος. Εσύ με έριξες;
– Όχι, απλώς… θα είναι δύσκολο.
– Είναι, αλλά σκέφτηκα και πολύ έτσι. Καμιά φορά επιβάλλεται.
Η Μαρία αναρωτήθηκε πότε γέλασε τελευταία φορά. Του χαμογέλασε αμήχανα.
– Ονομάζομαι Σταύρος, είπε και της έδωσε το χέρι.
– Μαρία.
Χαιρετήθηκαν, σύντομα.
– Τα λέμε, είπε, σηκώθηκε προσεκτικά. Μου παν σαράντα λεπτά την ημέρα βόλτα. Είναι ολόκληρη υπόθεση.
– Καλή συνέχεια.
– Επίσης.
Έφυγε. Εκείνη γύρισε να κοιτάξει τη λίμνη.
Για πρώτη φορά μετά από τέσσερις μήνες, ένιωθε κάτι απλό. Όχι ευτυχία, ούτε χαρά. Απλότητα.
***
Την επόμενη βρέθηκαν ξανά στο πρωινό, τυχαία. Εκείνη έπιασε το μοναδικό τραπέζι δίπλα στο παράθυρο, και όταν ο Σταύρος μπήκε με τον δίσκο του, του έγνεψε.
– Αν θέλετε…
– Ευχαριστώ.
Δεν μίλησαν σχεδόν. Εκείνος χάζευε το κινητό, εκείνη έξω. Όταν το έκλεισε, ρώτησε:
– Μεταφράστρια; Είδα χτες λεξικό γερμανικών στο τραπέζι σου. Χαρτί. Δεν βλέπεις συχνά πια.
– Προσεκτικός, παρατήρησα.
– Έτσι είμαι. Χωρίς υπερβολή, δηλαδή. Άρα μεταφράστρια;
– Ιατρικά, νομικά, καμιά φορά λογοτεχνία.
– Ενδιαφέρον. Εγώ, αρχιτέκτονας. Ήμουν… Προς το παρόν δεν ξέρω.
– Γιατί;
– Τα χέρια πάνε καλά, η μέση όχι. Θα δούμε.
– Δεν μπορείτε να μην δουλεύετε;
– Δεν μπορώ γενικώς. Χτύπησε ελαφριά το τραπέζι με την παλάμη, δείχνοντας πόσο σοβαρό είναι. Δεν είναι απλώς δουλειά. Είναι πως σκέφτεσαι σε άλλο χώρο.
– Το νιώθω. Με τη μετάφραση το ίδιο. Όταν λείπει, κάτι λείπει.
– Ακριβώς.
Σώπασαν. Ήταν μια καλή σιωπή.
– Για πόσο θα μείνετε;
– Τρεις εβδομάδες.
– Κι εγώ. Θα συναντιόμαστε λογικά.
– Μάλλον.
***
Ενώ η Μαρία βόλταρε δίπλα στη λίμνη και συζητούσε με έναν άγνωστο για λεξικά και σχέδια, ο Νίκος Παπαδόπουλος ζούσε αλλού.
Δεν ήξερε καν πώς του ήρθε τόσο καλή ζωή ύστερα από τρία χρόνια αρρώστιας, αιμοκάθαρσης, τη μόνιμη αίσθηση ότι το σώμα του είναι εχθρικό έδαφος. Ξαφνικά δούλευε! Έμπαινε κάθε πρωί στη δουλειά, δεν σκεφτόταν πια πρώτα τα χάπια. Έπινε ακόμη και λίγο κρασί, σχεδόν χωρίς τύψεις. Υπήρχαν όρια βέβαια, αλλά τίποτα μπροστά στο παρελθόν.
Η Άννα, η τωρινή του σύντροφος, ήταν μία ζωντανή τριανταδιάχρονη από τη Θεσσαλονίκη με ενέργεια αστείρευτη. Δούλευε τουριστική πράκτορας και μηχανευόταν διαρκώς εκδρομές.
– Κοίτα να δεις τι βρήκα! έδειχνε στον Νίκο φωτογραφίες στο κινητό. Ορεινά μονοπάτια στον Ταΰγετο, θάλασσες στις Κυκλάδες. Είσαι για Απρίλη στη Νίσυρο;
– Τέλεια, έλεγε ο Νίκος. Γιατί ένιωθε καλά. Γιατί πίστευε πως δεν θα το έκανε ποτέ πια.
Εγκαταστάθηκαν στο δικό του διαμέρισμα. Η Άννα άλλαξε κουρτίνες, μετέφερε πράγματα.
Σπάνια σκεφτόταν τη Μαρία. Όχι με ενοχή ακριβώς, περισσότερο με μια αίσθηση δυσφορίας που δεν ήθελε να λέγεται ενοχή. Ήταν χαρούμενη. Του προσέφερε μια νέα αρχή. Ήθελε να ανέβει όχι να τον τραβάει κανείς προς τα κάτω.
Στη δουλειά όλοι κατάλαβαν τη διαφορά.
– Σε άλλαξαν, Παπαδόπουλε, του έλεγε ο Νάσος απ το λογιστήριο, χτυπώντας τον φιλικά. Καλή αλλαγή.
– Όλα καλά πια, απαντούσε ο Νίκος.
Πήγαν στη Νίσυρο, αργότερα στη Νορβηγία. Η Άννα ήθελε να δει το Βόρειο Σέλας, ο Νίκος τα πάντα που του έλειψαν.
Στη Νορβηγία έκανε κρύο. Ενοικίασαν αυτοκίνητο κι αλώνισαν τους τόπους. Η Άννα τραβούσε βίντεο, ο Νίκος ένιωθε δυνατός.
Του άρεσε αυτό το γρήγορο καινούργιο.
***
Στο μεταξύ, οι μέρες στη «Λίμνη Βουλιαγμένης» κυλούσαν όμορφα.
Φυσιοθεραπεία, βόλτες, φαγητό. Η Μαρία ξαναέβρισκε ρυθμό. Πρωινά μπάνια με άρωμα πεύκου, πρωινό, μακρινή βόλτα. Μεσημέρι ύπνο, μετά φυσιοθεραπείας χρειαζόταν. Το βράδυ διάβαζε, ή κοιτούσε το σούρουπο πάνω απ τα πεύκα.
Ο Σταύρος έγινε ο σύντροφός της στις βόλτες. Σταδιακά βρέθηκε να τα λέει καλά μαζί του.
– Τριάντα έξι λεπτά σήμερα! καμάρωσε στο τέταρτο ραντεβού δίπλα στη λίμνη.
– Σαράντα λέει ο φυσιοθεραπευτής.
– Το ξέρω, αλλά κουράστηκα. – Κοίταξε τον πάγο, όπου εμφανίστηκαν σχισμές. Θυμώνω με τον εαυτό μου γι αυτό.
– Μην το κάνετε. Σε πέντε μήνες από κατάγμα πεζοδρομείτε, είναι κάτι.
Εκείνος γύρισε και την κοίταξε.
– Συνεχώς μιλάτε λογικά, όχι τρυφερά. Συνηθισμένο στη μετάφραση ιατρικών κειμένων.
– Δεν ξέρω αν όλα θα πάνε καλά. Δεν είμαι ο γιατρός σας.
– Αυτή η ειλικρίνεια είναι πολύτιμη.
Όλοι τής έλεγαν τόσο καιρό: θα πάνε όλα καλά, θα τα καταφέρεις, είσαι δυνατή. Κανείς απλώς ειλικρινής.
– Πώς έγινε; Αν δεν θέλετε μην απαντάτε
– Σε εργοτάξιο. Η δουλειά μου με έστειλε εκεί. Κάτι πήγε στραβά με τις σκαλωσιές. Έπεσα από τον τρίτο όροφο.
– Και;
– Και έζησα. Μόνο αυτό είναι εκπληκτικό κάποιες φορές. Πονάς, καταλαβαίνεις, μαθαίνεις. Πρώτα ότι ζεις, ύστερα ότι πονάει.
– Χρειάζεται χρόνο;
– Ναι. Είχε και ώρες σκέψης. Για τον γιο μου, που δυο χρόνια είχαμε χαθεί. Για το σπίτι που δεν κατάφερα να τελειώσω.
– Περίεργος τρόπος να δεις τα πράγματα
– Η ζωή δεν επιλέγει διακριτικά.
Η Μαρία γέλασε αλήθινά, πρώτη φορά μετά πολύ καιρό.
– Δεν χαμογελάσατε ποτέ τις τρεις μέρες…
– Τώρα το κάνω.
– Εσύ, είσαι παντρεμένη; ρώτησε, με ευθύτητα.
– Ήμουν. Όχι πια.
– Εδώ και;
– Τέσσερις μήνες. Έφυγε. Μετά το χειρουργείο…
Δίστασε, αλλά το ολοκλήρωσε.
– Του δώρισα το νεφρό μου. Και με άφησε, γιατί είπε δεν ήθελε να ζει με άρρωστο.
Ο Σταύρος σώπασε. Περίμενε.
– Πονάει, είπε στο τέλος.
– Ναι…
***
Στα μέσα του Μάρτη έλιωσε ο πάγος στη λίμνη. Το νερό ήταν σκούρο, μετά άρχισε να γαλαζίζει. Τα πρωινά είχε ομίχλη.
Περπατούσαν πλέον μαζί. Πρώτα κατά τύχη, ύστερα αυτονόητα. Δέκα το πρωί μετά το πρωινό, στον κεντρικό διάδρομο του κέντρου.
Ο Σταύρος περπατούσε αργά, όπως έπρεπε. Η Μαρία προσαρμοζόταν στον ρυθμό του κι ανακάλυψε ότι της πήγαινε. Δεν ήθελε πια να βιάζεται.
Συζητούσαν πολύ. Για τα επαγγέλματά τους, για την αρχιτεκτονική, για τη ζωή μετά την υγεία. Η Μαρία μιλούσε για τις δικές της ουλές, πόσο δύσκολο ήταν στην αρχή. Ύστερα συνήθεια, τέλος κομμάτι της. Τίμια.
– Το σώμα είναι πιο ειλικρινές, είπε ο Σταύρος. Προσαρμόζεται.
– Εσείς την κοιτάτε την ουλή σας;
– Είναι στη μέση! Γέλασε. Τη νιώθω όμως, κάθε μέρα.
– Τι σημαίνει για εσάς;
– Πως είμαι εδώ. Κάτι έγινε, αλλά είμαι εδώ. Αρκεί.
Η Μαρία το σκέφτηκε απόβραδο. Κάτι έγινε, αλλά είμαι εδώ.
Αυτή ήταν άλλη φιλοσοφία, δεν ήταν σαν την του Νίκου που ήθελε να σβήσει τα πάντα. Ο Σταύρος ήθελε να είναι εδώ και αυτό ήταν αρκετό.
Δεν ήξερε ακόμη τι πιστεύει. Όμως της άρεσε η σκέψη.
***
Στη δεύτερη εβδομάδα έπιναν τσάι τα βράδια στο σαλόνι του κέντρου. Η Μαρία έφερνε κουλουράκια η Έφη της έστελνε, ο Σταύρος αγόραζε τσάι από τον αυτόματο.
– Πες μου για τον γιο σου, ζήτησε μια βραδιά.
– Ονομάζεται Ανδρέας, είκοσι έξι, ζει στη Θεσσαλονίκη, προγραμματιστής. Παντρεύτηκε πέρυσι, καλή κοπέλα, τη γνώρισα μία φορά. Δεν τσακωθήκαμε, απλώς αραίωσαν οι σχέσεις. Εγώ έλειπα πολύ.
– Ήρθε μετά το ατύχημα;
– Ήρθε, ενώ ήμουν νοσοκομείο. Παύση. Άλλη φάση. Μερικές φορές χρειάζεται η κρίση για να μιλήσουν πατέρας-γιος.
– Το ξέρω. Έχω κόρη, Ειρήνη, είκοσι τριών. Ήθελε να έρθει όταν χώρισα με τον Νίκο. Δεν την άφησα.
– Γιατί;
– Δεν ήθελα να με δει έτσι. Όχι ως θύμα. Ως μητέρα, έπρεπε να σταθώ.
– Να σταθείς… πως;
– Δεν ξέρω, ίσως… όπως πρέπει. Όχι οικτρή.
– Το καταλαβαίνω. Έγνεψε. Υπερηφάνεια ή προστασία;
– Και τα δύο μάλλον.
– Ξέρει που είσαι;
– Ναι, τηλεφωνιόμαστε. Θέλει να έρθει το Σαββατοκύριακο. Το σκέφτομαι.
– Άφησέ την.
Η Μαρία τον κοίταξε.
– Γιατί;
– Γιατί το κάνει από αγάπη, όχι από οίκτο. Εγώ κρατούσα τον γιο μου μακριά νόμιζα θα τα καταφέρω μόνος. Ήταν καλύτερα που ήρθε.
– Δεν φοβόσασταν να σας δει αδύναμο;
– Φοβόμουν. Αλλά είναι γιος. Ξέρει περισσότερα απ όσο νομίζουμε.
Η Μαρία έγνεψε. Την επομένη πήρε τηλέφωνο την κόρη της, να έρθει το Σαββατοκύριακο.
***
Ο Νίκος Παπαδόπουλος κοιτούσε φυλλάδιο με ισλανδικά βουνά.
– Κοίτα, Άννα, ανέβαση στο Askja.
– Τέσσερις χιλιάδες μέτρα. Δεν έχεις ξανανέβει βουνά.
– Παλιά τίποτα δεν έκανα. Τώρα άλλο.
– Μα οι γιατροί…
– Λογική δραστηριότητα είπε ο γιατρός. Πεζοπορία είναι.
– Καλά, πότε;
– Το φθινόπωρο, εκείνη την περίοδο έχει καλό καιρό.
– Εντάξει, θα ψάξω πακέτα.
Η Άννα άνοιξε το κινητό. Ο Νίκος ξανακοίταξε τη φωτογραφία του βουνού. Τέλειο. Ήθελε αυτή την ταχύτητα, φοβόταν να τη χάσει.
Πλέον, σπάνια θυμόταν τη Μαρία. Μόνο όταν τύχαινε να τον πάρει κάποιος κοινός φίλος, ή όταν έβλεπε το ανοσοκατασταλτικό φάρμακο στο φαρμακείο κι έφερνε στο νου το κουτάκι που ετοίμαζε η Μαρία μόνη της. Πλέον το έκανε ο ίδιος. Δεν του έλειπαν τα αντικαταθλιπτικά. Υγιής, οι εξετάσεις καλές. Ο νεφρολόγος τον κυττούσε σαν να είχε διαψευσθεί ευχάριστα.
– Πώς αισθάνεσαι;
– Τέλεια γιατρέ.
– Φόρτος;
– Μέτριος.
– Αλκοόλ;
– Ελάχιστο.
– Διατροφή;
– Προσπαθώ…
– Μπράβο, αλλά μην χαλαρώνεις. Ο νεφρός προσαρμόστηκε, αλλά θέλει προσοχή.
***
Στη Γουατεμάλα τελικά δεν πήγαν. Η Άννα βρήκε κάτι καλύτερο για εκείνη. Μαρόκο, Οκτώβριο. Αγορά, πόλεις, καμήλες.
– Δεν είναι πεζοπορία, αλλά είναι όμορφα, είπε.
– Σύμφωνοι.
Δεν ένιωθε τέλεια στα ταξίδια. Έριξε πυρετό, το ξεπέρασε. Την τελευταία μέρα, πόνος δεξιά, εκεί που ήταν το νεφρό της Μαρίας. Άλλοτε πονόδοντος, άλλοτε όχι.
– Τι έχεις;
– Τίποτα, απλός πόνος.
Γύρισαν πίσω, σε τρεις μέρες πέρασε.
Μα έμεινε μια ανεπαίσθητη ανησυχία που δεν παραδεχόταν ως φόβο.
***
Η Ειρήνη ήρθε το Σάββατο. Ψηλή σαν τον πατέρα, αλλά με μάτια της Μαρίας. Σκούρα μαλλιά, καθαρό βλέμμα, ίσια φρύδια.
Αγκάλιασε τη Μαρία σφικτά.
– Μαμά…
– Ειρήνη μου…
Ήπιαν τσάι στο σαλόνι. Η κόρη μίλησε για δουλειά, το νέο σπίτι που μοιραζόταν με τον σύντροφό της. Η Μαρία συνειδητοποίησε πως η Ειρήνη είχε μεγαλώσει.
– Πώς είσαι;
– Καλύτερα. Ειλικρινά.
– Εδώ ωραία;
– Ναι. Ησυχία, δάσος, καλοί άνθρωποι.
Η Ειρήνη την κοίταξε προσεκτικά.
– Τι άνθρωποι;
Μικρή παύση της Μαρίας.
– Ένας αρχιτέκτονας. Επίσης αναρρώνει. Καλός.
– Καλός… Η φίλη της κόρης σήκωσε το φρύδι.
– Μη…
– Δεν είπα κάτι.
– Το λες στη φωνή σου…
– Χαίρομαι να περνάς καλά. Απλώς αυτό.
– Μεγάλωσες, κορίτσι μου…
– Ώρα ήταν.
Ο Σταύρος πέρασε να πει ένα γεια στο λόμπι. Η Ειρήνη συστήθηκε. Κοντοστάθηκε ησυχία.
– Ωραίος τόπος εδώ, είπε η κόρη.
– Ναι… απάντησε ο Σταύρος, για να φύγει. Καλή συνέχεια.
Όταν έφυγε, η Ειρήνη χαμογέλασε.
– Μαμά…
– Τι;
– Τίποτα. Όλα καλά.
***
Η τελευταία βδομάδα ήταν γλυκιά. Το χιόνι έλιωσε, πρώτη πρασινάδα. Πουλιά ούρλιαζαν χαρούμενα κάθε πρωί, ξυπνούσε νωρίτερα χωρίς να θυμώνει.
Με τον Σταύρο βόλτα κάθε μέρα. Τώρα περπατούσε καλύτερα. Σαράντα λεπτά έγιναν μία ώρα και δεκαεπτά λεπτά. Το είπε ήρεμα, χωρίς υπερηφάνεια.
– Η φυσιοθεραπεύτρια λέει, σε τρεις-τέσσερις μήνες θα είμαι μια χαρά.
– Πολύ καλό νέο.
– Σκεφτόμουν να πάω στον γιο μου στη Θεσσαλονίκη, όχι με αφορμή κάτι, έτσι.
– Απλώς;
– Απλώς. Κοίταξε τα δέντρα. Είχες δίκιο για την κόρη σου. Ήρθε από αγάπη.
– Προσεκτικός είσαι.
– Η δουλειά… Οι αρχιτέκτονες μελετούν τον άδειο χώρο ανάμεσα στα πράγματα.
Η Μαρία τον σκέφτηκε.
– Είναι όμορφο.
– Και πρακτικό.
– Σταύρο, να σε ρωτήσω, μπορώ όταν γυρίσουμε να σου τηλεφωνήσω;
Σταμάτησε. Αυτοί μέσα στο δάσος με τη λίμνη από δίπλα.
– Φυσικά.
– Καλά, είπε χαμηλόφωνα, σοβαρά.
Συνέχισαν τον περίπατό τους.
***
Γύρισε στο σπίτι τέλη Μάρτη. Τα ίδια έπιπλα, οι ίδιες κουρτίνες, αλλά κάτι άλλο. Ή ίδια είχε αλλάξει.
Πρώτη κίνηση: άνοιξε όλα τα παράθυρα. Μπήκε αέρας δροσερός. Έγραψε λίστα και πήγε σούπερ μάρκετ. Όχι ψωμί-τυρί, αλλά κοτόπουλο, μυρωδικά, ντομάτες, κάτι ωραίο για δείπνο.
Έβαλε ραδιόφωνο.
Η Έφη τηλεφώνησε βράδυ.
– Πώς γυρίσαμε;
– Καλά.
– Πες τα όλα.
– Καλά ήταν. Αλήθεια.
– Στη φωνή σου το καταλαβαίνω. Μικρή παύση. Τι έγινε;
– Γνώρισα έναν άνθρωπο.
Διάλειμμα.
– Τα υπόλοιπα;
– Με λένε Σταύρο, είναι αρχιτέκτονας, είναι τραυματίας, προχωράει αργά, λέμε τσάι.
– Θα σε πάρει τηλέφωνο;
– Είπε πως θα πάρει.
– Πολύ καλά.
Την επόμενη βραδιά της τηλεφώνησε.
***
Άρχισαν να βγαίνουν. Χωρίς βιασύνη, αυτή η λέξη τους έδειχνε. Χωρίς βιασύνη.
Πρώτη φορά συναντήθηκαν σε ένα μικρό ταβερνάκι στα Εξάρχεια. Ο Σταύρος είχε χωρίσει πριν χρόνια, η πρώην του είχε οικογένεια πια.
– Ήθελε ασφάλεια, να γυρνώ έξι σπίτι, ήθελα να ταξιδεύω για τα έργα. Ο Ανδρέας, ο γιος μου, έμενε μαζί της μέχρι τα δεκαέξι, μετά ήρθε λίγο μαζί μου.
– Δεν ήσουν κακός πατέρας…
– Απών ήμουν, διαφορά μεγάλη.
Έφαγαν. Εξω Απρίλης, δροσιά.
– Μαρία, να σου πω κάτι…
– Ναι;
– Δεν ξέρω με τι ρυθμό θα πηγαίνω. Είμαι αργός, ιδιαίτερα τώρα. Αν αυτό σε βολεύει, χαίρομαι.
– Με βολεύει. Κι εγώ δεν τρέχω γρήγορα.
– Το δα στον κήπο. Δεν βιάζεσαι, σημαίνει ξέρεις πού πας.
Η πιο παράξενη δήλωση που άκουσε, αλλά και η πιο εύστοχη.
***
Έβγαιναν μια-δυο φορές την εβδομάδα. Σύγχρονες, μικρές χαρές: βόλτα, φαγητό, συζήτηση. Μιλούσαν για τα έργα του, τις μεταφράσεις της. Φροντίδες γιατρού κάθε τόσο πήγαιναν παρέα για εξετάσεις.
Μάη, την κάλεσε σε εκδήλωση για νέους αρχιτέκτονες. Εκεί, ανάμεσα σε σχέδια και μακέτες, έδειξε το τελευταίο του σπίτι.
– Να σε πάρω το φθινόπωρο για να το δεις;
– Πάρε με.
Πέρασαν στον ενικό πρώτο φορά.
Κάτι άλλαξε, ήσυχα.
***
Το ίδιο καλοκαίρι ο Νίκος Παπαδόπουλος κατάλαβε ότι κάτι δεν πάει καλά.
Άλλαξαν τα αποτελέσματα στις εξετάσεις. Ο νεφρολόγος τον κάλεσε.
– Υπάρχουν ενδείξεις που με ανησυχούν. Μικρή δυσλειτουργία του νεφρού. Πιθανό επεισόδιο απόρριψης. Πρέπει να ρυθμίσουμε τα φάρμακα.
– Απόρριψη; Δεν το πίστευε.
– Στα αρχικά. Προλάβαμε. Μα είναι θέμα υπερβολικής κούρασης. Τι κάνατε πρόσφατα;
Είπε για Νίσυρο, Νορβηγία, Μαρόκο. Ο γιατρός τον κοίταξε αυστηρά.
– Νίκο, ο μεταμοσχευμένος νεφρός δεν είναι δικός σου. Δουλεύει με φάρμακα, κάθε απροσεξία τον κουράζει. Ζέστη, υψόμετρο, αλλαγές κλίματος κουράζουν την άμυνα.
– Το είπατε;
– Το είπα. Το άκουσες;
Βγήκε από το Ιατρικό και κάθισε στο αυτοκίνητο. Δυο νέοι με σακούλες σούπερ μάρκετ περνούσαν απ έξω γελώντας. Ένιωσε κάτι που δεν ήθελε να παραδεχτεί.
***
Η Άννα στην αρχή νοιάστηκε. Ύστερα άρχισε να εκνευρίζεται. Το έβλεπε.
– Θέλει ήρεμη ζωή ο γιατρός. Κάτσε σπίτι και έπειτα θα ξαναξεκινήσουμε.
– Δεν είναι γρίπη.
– Το ξέρω, αλλά τι να πω; Θα περάσει και θα συνέλθεις.
– Κι αν δε συνέλθω;
Τον κοίταξε.
– Θα συνέλθεις. Μην γίνεσαι μίζερος!
Δεν ήταν μίζερος. Απλώς ρωτούσε.
***
Δεν ταξίδεψαν άλλο. Ο Νίκος καθόταν στο σπίτι, διάβαζε πολύ. Αυτό τον τρόμαξε δεν ήταν για ακινησία. Η Άννα ερχόταν πιο αραιά. Πού και πού, έμεινε αλλού. Δεν ρώτησε.
Τον Νοέμβρη καυγάδισαν.
– Νίκο, δεν μπορώ έτσι, είπε. Δεν είσαι ο εαυτός σου, φοβάσαι, ανησυχείς. Δεν επικοινωνούμε.
– Λυπάμαι.
– Δεν ξέρω τι περίμενα. Όχι αυτό πάντως.
Η σκέψη του δεν ήταν για την Άννα πια.
Σκέφτηκε τη Μαρία.
Πώς τον στήριξε εκείνη όταν έπασχε. Ήρεμα, πρακτικά. Πώς έβαζε τα χάπια στα κουτάκια. Πώς έλεγε τα δύσκολα απλά.
Έδιωξε τη σκέψη.
***
Γύρω στα Χριστούγεννα, η Μαρία ήξερε ότι είναι ευτυχισμένη. Ήσυχα, χωρίς εξάρσεις. Ξυπνούσε, χαιρόταν τη μέρα που ερχόταν.
Με τον Σταύρο σχεδόν κάθε μέρα. Εκείνος ακριβοθώρητος, πια περπάτησε καλά, γελούσε με τον εαυτό του ότι φρενάρει από συνήθεια.
– Καιρός να τρέξεις, του είπε μια μέρα η Μαρία.
– Έμεινε απ τα παλιά δεν πειράζει να προχωρώ αργά.
Με τον Οκτώβρη πήγαν να δουν το σπίτι που έχτιζε ο Σταύρος. Στο Ελαιοχώρι Βοιωτίας, στις τελευταίες εργασίες. Εκείνος γύριζε από δωμάτιο σε δωμάτιο, έλεγχε λεπτομέρειες.
Η Μαρία έμενε στο παράθυρο του δεύτερου, κοιτώντας τις ελιές και τον ουρανό.
– Όμορφα…
– Είμαι ευχαριστημένος.
Στάθηκε δίπλα της.
– Μαρία, θα ήθελα μια μέρα να ζήσεις εδώ. Αν θελήσεις.
Σώπασε πολύ ώρα.
– Μια μέρα… απάντησε.
– Είναι απάντηση;
– Είναι ειλικρίνεια. Δεν βιάζομαι.
– Ούτε εγώ.
Κοίταζαν τα δέντρα στα φθινοπωρινά χρώματά τους.
***
Τον Ιανουάριο τηλεφώνησε η Έφη.
– Μαρία, άκουσες για τον Νίκο;
– Τι έγινε;
– Νοσηλεύεται. Σοβαρή επιπλοκή. Η Άννα έφυγε. Μου το είπε η κοινή τους φίλη Δέσποινα.
Η Μαρία άνοιξε το παράθυρο. Γενάρης έξω.
– Εντάξει, σε ευχαριστώ.
– Τι εντάξει;
– Καλά έκανες που με ειδοποίησες.
– Εσύ πώς είσαι;
– Καλά, αλήθεια.
Έκλεισε και στάθηκε εκεί. Ένιωσε κάτι πικρό, ούτε κακία ούτε λύπηση. Κάτι πιο σύνθετο. Ήρεμη καθαρή κατανόηση.
Τηλεφώνησε στον Σταύρο.
– Καλησπέρα
– Όλα καλά;
– Ναι. Ήθελα μόνο να σ ακούσω.
– Να, με ακούς!
– Τι κάνεις απόψε;
– Ελεύθερος.
– Έλα, θα μαγειρέψω κάτι καλό.
– Οκ.
***
Ο Νίκος βγήκε από το νοσοκομείο τον Φεβρουάριο. Αδυνατισμένος, αλλιώτικος.
Η Άννα είχε μαζέψει τα πράγματά της πριν μπει. Δεν ήταν άσπλαχνη. Ήρθε, γέμισε τα κουτιά, τον ευχαρίστησε. Της κατέβασε τις βαλίτσες, το πιο λυπητερό διαζύγιο: ευγενική αποχώρηση, χωρίς επεισόδια, δύο άνθρωποι που πλανήθηκαν.
Έμεινε μόνος. Οι κουρτίνες της άντεχαν ακόμη. Δεν άλλαξε.
Άρχισε να θυμάται τη Μαρία.
Στην αρχή σπάνια. Μετά αυτούς τους μήνες, όλο και πιο συχνά. Είχε τη διαύγεια να καταλαβαίνει πως αυτό που του έλειπε δεν ήταν η ίδια, μα η φροντίδα που του χάρισε, ο τρόπος της. Το κουτάκι με τα χάπια, η ψυχραιμία.
Βρήκε το νούμερό της σε παλιό κινητό. Έκανε μέρες να πάρει.
Στο τρίτο κουδούνισμα, το σήκωσε.
– Νίκο, είπε απλώς, ουδέτερη.
– Μαρία Γεια.
– Γεια.
– Πώς είσαι;
– Καλά. Εσύ;
– Δεν ξέρω αν ξέρεις…
– Ξέρω.
– Επιτρέπεις να έρθω να μιλήσουμε;
Μικρή σιωπή.
– Έλα.
***
Ήρθε την Κυριακή το απόγευμα. Ο Νίκος φαινόταν αλλιώτικος όχι γερασμένος αναγκαστικά, αλλά αλλιώτικος.
– Πέρνα, του είπε.
– Ευχαριστώ.
Κάθισε στο σαλόνι. Κοίταξε τη φωτό στον τοίχο Ειρήνη μικρή, η Μαρία δροσερή και γελαστή.
Έφερε τον δίσκο με τσάι.
– Μαρία άρχισε. Ξέρω ότι δεν έχω δικαίωμα να ζητήσω
– Νίκο…
– Περίμενε. Άσε με να μιλήσω. Τους τελευταίους μήνες κατάλαβα. Ήμουν τελείως λάθος. Αυτό που σου είπα, όπως έφυγα
– Δεν χρειάζεται να το εξηγήσεις.
– Χρειάζεται. Θέλω να ζητήσω να ξαναρχίσουμε. Ξέρω πως σου φαίνεται απίστευτο. Έχω αλλάξει. Ξέρω τι χρειάζομαι. Ποια χρειάζομαι.
Η Μαρία άφησε το φλιτζάνι.
– Ποια χρειάζεσαι, Νίκο; Εμένα ή αυτόν που φροντίζει;
Το σκέφτηκε.
– Δεν είναι το ίδιο;
– Όχι. Η φωνή της σταθερή. Δεν ήρθες για εμένα. Ήρθες γιατί φοβάσαι τη μοναξιά με την αρρώστια σου, γιατί θέλεις πάλι να στηριχτείς πάνω μου. Θέλεις φροντίδα, και είπα να στην δώσει κάποιος.
– Μαρία
– Άκουσε με. Δεν έχω θυμό πια. Πέρασε χρόνος κι έγινα καλύτερα. Όχι γιατί σε ξέχασα, αλλά γιατί ξαναβρήκα ό,τι μου χάλασες.
– Τι βρήκες;
– Τον εαυτό μου. Και έναν ακόμη καλό άνθρωπο.
Τη κοίταξε αλλιώς.
– Υπάρχει άλλος;
– Από την Άνοιξη. Καλός, ήρεμος, είχε κι εκείνος ατύχημα. Ξέρει την αγωνία, όχι θεωρητικά.
Ο Νίκος σώπασε.
– Ίσως έπρεπε να θυμώσεις μαζί μου…
– Εγώ; Δεν υπήρχε θυμός. Μόνο κενό. Μετά ήρθε κάτι καλύτερο. Δεν φτιάχνει αυτός που πονά με δική του προσπάθεια. Βοηθάνε οι φίλοι, οι καταστάσεις, και το να ξαναρχίσεις από αλλού.
– Το ξέρω…
– Έφυγες από φόβο. Αλλά το αληθινό κενό, Νίκο, δεν είναι στο σώμα· είναι στο μυαλό και στη ψυχή.
– Δεν μπορώ να αρχίσω ξανά.
– Ούτε εγώ. Δεν έχει νόημα. Θέλει να ξεκινήσεις κάτι καινούργιο, με νέο θεμέλιο. Με άλλον άνθρωπο.
– Είσαι ευτυχισμένη;
– Ναι, με τον τρόπο μου. Διαφορετικά.
Κούνησε το κεφάλι, αποχαιρέτησε και βγήκε χωρίς θόρυβο.
***
Η Μαρία στάθηκε στο διάδρομο. Άκουγε τον ήχο του ασανσέρ, μια πόρτα χαμηλότερα, το αυτοκίνητο απέξω.
Έγραψε μήνυμα στο κινητό.
«Έφυγε. Όλα καλά. Πού είσαι;»
Σε ένα λεπτό απάντηση:
«Πάνω στην παραλία, έλα».
Φόρεσε παλτό, πήρε τα κλειδιά, βγήκε.
Ο δρόμος ήσυχος, κρύο των τελευταίων ημερών του Φλεβάρη, αλλά γλυκό.
Περπατούσε, σκεφτόταν πως αν τη ρωτούσαν ξανά αν είναι ευτυχισμένη, θα έλεγε πάλι: «Ναι». Και θα ήταν η αλήθεια.
Η παραλία ήταν δέκα λεπτά δρόμος. Πήγαινε χωρίς βιασύνη, αλλά κι ούτε αργά.
***
Ο Σταύρος έστεκε στο κιγκλίδωμα, κοιτούσε τη θάλασσα. Άκουσε βήματα, γύρισε.
– Άργησες;
– Γρήγορα ήρθα, μετρό…
– Πώς είσαι;
– Καλά. Ειλικρινά καλά.
– Τι ήθελε;
– Να αρχίσουμε πάλι.
Σιγή.
– Του εξήγησες;
– Ναι.
– Κατάλαβε;
– Δεν ξέρω. Κάτι κατάλαβε. Ήταν ήσυχος. Αλλιώτικος.
– Η ζωή αλλάζει μόνο όσους θέλουν να αλλάξουν. Τους άλλους τους τσακίζει.
Ο Σταύρος κούνησε το κεφάλι.
Στάθηκαν δίπλα-δίπλα πάνω από τη θάλασσα. Το νερό σκοτεινό, χειμωνιάτικο, μικρά κυματάκια. Ούτε πάγος ούτε χιόνι πια.
– Θυμάσαι που είπες πως «κάτι ήταν, κι είμαι εδώ, και αυτό αρκεί;»
– Ναι.
– Τότε δεν το κατάλαβα. Τώρα ξέρω.
– Τι ακριβώς;
Αργούσε να μιλήσει. Κοίταζε τα κύματα που κυλούσαν.
– Ότι το «αρκεί» δεν είναι λίγο. Είναι το παν. Σώπασε λίγο. Να είσαι εδώ, μ αυτά που έχεις, χωρίς τρέξιμο. Αυτό είναι.
– Αυτό τι είναι;
Δεν απάντησε αμέσως. Κοιτούσε το νερό που γυάλιζε μουντό από το φως.
– Το σημαντικό, είπε.
Κι εκείνος κατάλαβε χωρίς να ρωτήσει.
Στάθηκαν εκεί, με τον μπάτη να βουίζει. Κάπου πίσω τα φώτα της πόλης, ο ήλιος έσβηνε ροζ πίσω απ τα σπίτια.
Δεν της έπιασε το χέρι αμέσως. Στάθηκε δίπλα της. Από κάπου, αργά, τα δάχτυλά του ακούμπησαν τα δικά της. Διστακτικά. Όχι απαιτητικά, αλλά με γνώση ότι δεν βιάζονται. Και αυτό είναι το σωστό.
Εκείνη δεν τράβηξε το χέρι.
Η θάλασσα συνέχισε να κυλά.
***
Εγώ, ο Νίκος, έμαθα αργά τι σημαίνει να εκτιμάς αυτόν που έμεινε δίπλα σου όταν όλα δυσκόλεψαν. Η αληθινή δύναμη δεν είναι τα σπορ, τα ταξίδια και οι επιτυχίες· είναι η αντοχή στη δοκιμασία, η αποδοχή, η ήρεμη παρουσία. Και πιο πάνω απ όλα, ότι χώρος για αγάπη υπάρχει μόνο εκεί που χωρά ειλικρίνεια κι όχι φόβος.
Αυτό έμαθα. Αυτό με πόνεσε, αλλά και με γαλήνεψε.
