Σήμερα φώναξαν τον εξάχρονο γιο μου στον διευθυντή. Όχι επειδή χτύπησε κάποιον. Όχι για ύβρεις. Αλλά γιατί αρνήθηκε να «σβήσει» τον σκύλο μας από το γενεαλογικό του δέντρο.
Όταν πήρα τον Αχιλλέα από το σχολείο, το αυτοκίνητο γέμισε από μια βαριά αίσθηση απογοήτευσης σαν να κατέβαινε η ατμόσφαιρα και γινόταν δύσκολο να αναπνεύσεις. Εκείνος καθόταν πίσω, σφίγγοντας ένα τσαλακωμένο χαρτόνι στα χέρια, και τα δάκρυά του κυλούσαν ήσυχα, σιωπηλά, το ένα πίσω από το άλλο.
Είπε πως είναι λάθος, μπαμπά ψιθύρισε και δεν σήκωσε το βλέμμα. Μου είπε να το ξανακάνω.
Σταμάτησα στην άκρη, έσβησα τη μηχανή και γύρισα προς το μέρος του. Ένιωσα τα πλευρά μου να σφίγγονται, λες και κάποιος τα κράταγε με δυο πεισματωμένα δάχτυλα.
Δείξε μου, αγόρι μου.
Ήταν η κλασική εργασία της πρώτης τάξης: «Ζωγράφισε το οικογενειακό σου δέντρο». Κάτω χαμηλά εγώ και η μαμά του. Πιο πάνω, οι γιαγιάδες και οι παππούδες, τα κλαδιά να ανεβαίνουν ψηλά.
Μα στη μέση, ακριβώς στο κέντρο, με χοντρές γραμμές λαδομπογιές, ο Αχιλλέας είχε ζωγραφίσει μια μεγάλη καφέ κηλίδα: το ένα αυτί όρθιο, το άλλο λίγο λυγισμένο.
Κάτω από το σχέδιο, με ασταθή κεφαλαία γράμματα: «ΣΙΜΩΝ».
Με κόκκινο στιλό, απότομα, σαν κόψιμο: «Λάθος. Μόνο συγγενείς. Ξανά.»
Ο Αχιλλέας σκούπισε τη μύτη του και πέρασε το χέρι του στο πρόσωπο.
Της είπα πως ο Σίμων είναι αδερφός μου, είπε σαν να επρόκειτο για το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο. Κι εκείνη είπε: οικογένεια είναι μόνο το αίμα. Αν δεν είναι το ίδιο… δεν μετράει. Κι ότι οι σκύλοι είναι απλώς ζώα.
Ρούφηξε μια ανάσα, μετά συμπλήρωσε χωρίς να με κοιτάζει:
Μα το ποδήλατο δεν σου γλείφει τα δάκρυα όταν κλαις, μπαμπά.
Ήταν η σειρά μου να μιλήσω, αλλά δεν βρήκα λόγια. Γιατί πίσω απ αυτές τις παιδικές κουβέντες κρύβεται μια αλήθεια από αυτές που οι μεγάλοι κάνουν πως δεν βλέπουν.
Ο Αχιλλέας με κοίταξε από το καθρέφτη, τα μάτια του βρεγμένα, μα πεισματάρικα.
Μπαμπά εσύ κι η μαμά όμως δεν έχετε το ίδιο αίμα, έτσι;
Όχι, είπα. Κι ένιωσα τον λαιμό μου να σφίγγει.
Έγνεψε, επιβεβαιώνοντας αυτό που ήδη ήξερε.
Αλλά είστε οικογένεια. Διαλέξατε ο ένας τον άλλον. Γιατί εγώ να μην μπορώ να διαλέξω τον Σίμωνα;
Ο Σίμωνας δεν είναι «όμορφος σκύλος από διαφήμιση». Τον πήραμε από καταφύγιο τέσσερα χρόνια πριν: μισός μπόξερ, μισός λαμπραντόρ, η ουρά του λίγο λοξή, η μουσούδα του αρχίζει να ασπρίζει, και από το πώς ταράζεται στους δυνατούς θορύβους, φαίνεται πως δεν είχε πάντα καλή ζωή.
Μα μαζί μας κάνει ένα πράγμα πάντα χωρίς „αλλά”. Κοιμάται κάθε νύχτα στο πλάι του Αχιλλέα. Χωρίς εξαίρεση. Κι πέρσι το χειμώνα, όταν ο μικρός είχε πυρετό, ο Σίμωνας δεν άφησε την κάμαρά του ξάπλωνε κοντά του, θύμιζε φρουρός που απαγορεύεται να κοιμηθεί.
Δεν μπορούσα να καταπιώ εκείνο το κόκκινο «λάθος» και να κάνω πως δεν έγινε τίποτα.
Την επόμενη μέρα ζήτησα να μιλήσω με την δασκάλα. Και δεν πήγα μόνος. Έφερα τον Αχιλλέα. Και έφερα και τον Σίμωνα.
Περιμέναμε στην είσοδο, όταν πια είχαν φύγει όλα τα άλλα παιδιά, ησυχία παντού. Ο Σίμωνας στο λουρί, ήσυχος, κολλημένος στο πόδι του Αχιλλέα, λες και καταλάβαινε τη μάχη.
Η κυρία Πανοπούλου, αυστηρή, άψογη, έβαζε τετράδια σε μια στοίβα. Βλέποντας τον σκύλο, το πρόσωπό της σφίχτηκε.
Κύριε Στεργίου με σκύλο δεν επιτρέπεται εντός σχολείου.
Είναι στο λουρί, δεν μπαίνουμε στην τάξη, είπα ήσυχα. Θέλω να μιλήσω για το φύλλο του Αχιλλέα.
Αναστέναξε λες και το είχε ξαναζήσει εκατό φορές.
Τα εξήγησα. Το οικογενειακό δέντρο μιλά για συγγένειες. Αν δεχθώ τον σκύλο, αύριο κάποιος θα ζωγραφίσει το χρυσόψαρο του, μετά την κούκλα του. Πρέπει να μπουν όρια.
Ο Αχιλλέας κράτησε το χαρτόνι του τόσο σφιχτά που άσπρισαν τα δάχτυλά του.
Ο Σίμωνας δεν είναι «κάποιος», είπε χαμηλόφωνα, η φωνή του έτρεμε μα δεν έσπαγε.
Αυτοί είναι οι κανόνες, Αχιλλέα, απάντησε χωρίς θυμό. Ίσως λίγο κουρασμένα. Οι ορισμοί έχουν σημασία στη ζωή.
Άνοιξα το στόμα να μιλήσω περί αγάπης, για ό,τι κρατάει την οικογένεια όρθια όταν όλα διαλύονται. Μα ο Σίμωνας έκανε κάτι απρόσμενο.
Δεν τράβηξε το λουρί. Ούτε γάβγισε. Προχώρησε δυο ήσυχα βήματα μπροστά. Ήξερε ακριβώς πού πάει, λες κι ήταν όνειρο.
Κρατήστε τον μακριά σας, έκανε πίσω η κυρία Πανοπούλου. Δεν νιώθω άνετα με σκύλους.
Ο Σίμωνας κάθισε. Και έκανε αυτό που εμείς στο σπίτι λέμε στήριγμα: όταν κάποιος είναι αγχωμένος, κουλουριάζεται δίπλα του, λέγοντας μόνο „είμαι εδώ”.
Ακούμπησε διακριτικά στις γάμπες της, σήκωσε το κεφάλι κι εκπνοήσε ήρεμα, βαθιά. Τα μάτια του κεχριμπαρένια, χωρίς αξίωση. Καμία πρόκληση.
Η κυρία έμεινε ακίνητη. Το χέρι της αιωρούσε.
Η σιωπή απλώθηκε σαν σεντόνι.
Καταλαβαίνει, ψιθύρισε ο Αχιλλέας. Καταλαβαίνει πότε είσαι λυπημένη.
Κι είδα το πρόσωπό της να ραγίζει από μέσα, αργά, σαν πάγος που λιώνει από φως.
Ο άντρας μου ξεκίνησε και το στόμα της πόνεσε λέγοντας το. Έφυγε πριν δυο χρόνια. Είχαμε έναν σκύλο καθόταν έτσι ακριβώς
Το αέρας στο σχολειό άλλαξε. Δεν υπήρχε πια φράγμα ανάμεσα στο „σωστό” και το „λάθος”, υπήρχαν μόνο άνθρωποι: ένας πατέρας που δεν θα αφήσει το παιδί του να ντροπιαστεί, ένα παιδί που κρατάει το δίκιο του, μια γυναίκα με πόνο πέρα από τους κανόνες, κι ένας σκύλος που δεν μιλάει αλλά ξέρει να μένει δίπλα.
Ο Σίμωνας δεν είναι αντικείμενο, είπε ο Αχιλλέας σχεδόν αθόρυβα.
Η κυρία Πανοπούλου τον κοίταξε, υγρά μάτια, μετά ακούμπησε διστακτικά το χέρι στο κεφάλι του Σίμωνα. Τις πρώτες στιγμές άχαρα, μετά σαν να θυμήθηκε πώς είναι το χάδι.
Ο Σίμωνας έκλεισε τα μάτια, έσπρωξε διακριτικά το μέτωπο στην παλάμη της.
Πήρε το τσαλακωμένο χαρτόνι. Δεν έσβησε το κόκκινο «λάθος». Πήρε όμως ένα μικρό χρυσαφένιο αστεράκι από αυτά που κολλάνε στα καλά διαγωνίσματα των παιδιών και το κόλλησε ακριβώς στο μέτωπο του Σίμωνα στο σχέδιο.
Από πλευράς «γενεαλογικού», καταλαβαίνω, είπε υποσκάπτοντας ένα μειδίαμα. Αλλά κάποιοι στο σπίτι είναι οικογένεια γιατί σε κρατούν όρθιο.
Μου πέταξε ένα βλέμμα κατανόησης.
Ας γράψει ο Αχιλλέας μια πρόταση ακόμα: ότι ο Σίμωνας είναι «επιλεγμένη οικογένεια». Και… θα διορθώσω το σχόλιο.
Γυρίσαμε στο σπίτι. Ο Αχιλλέας χαμογελούσε, σαν να του ξαναέδωσαν κάτι δικό του, πολύτιμο. Ο Σίμωνας περπατούσε δίπλα του, η λοξή ουρά σαν κόμμα, ευτυχισμένος έκανε απλά το καθήκον του: ήταν εκεί για τον δικό του.
Εκείνο το βράδυ, ο Αχιλλέας έβαλε το χαρτόνι ψηλά στο κομοδίνο του, το αστεράκι να κοιτάζει το ταβάνι. Ο Σίμωνας, όπως πάντα, στο δάπεδο, αγγίζοντας με το πλάι του το πόδι του Αχιλλέα. Κι εγώ μέσα από την πόρτα σκεφτόμουν: οικογένεια είναι, ίσως, αυτός που ξαπλώνει εδώ και δεν φεύγει ποτέ.
Το άλλο πρωί, ο Αχιλλέας δεν ήθελε σχολείο. Χωρίς φωνές, χωρίς νεύρα μονάχα σφιγμένος, όπως γίνονται τα παιδιά που νιώθουν πόσο εύκολα ένας μεγάλος μπορεί να τα πατήσει χωρίς να το δει.
Μπαμπά Σήμερα θα μου πουν να σβήσω, έτσι; είπε βάζοντας το τετράδιο στη σχολική του τσάντα.
Όχι, απάντησα χαμηλόφωνα. Θα πας. Αν κάποιος προσπαθήσει να σε κάνει «λάθος», θα το πεις. Σε μένα. Στη μαμά. Δεν είσαι λάθος.
Έγνεψε όχι σιγουριάς, ελπίδας. Ο Σίμωνας στο διάδρομο, μας κοίταζε σαν φρουρός που ξεκινά βάρδια ακόμα και τέτοιο αδιάφορο πρωινό.
Κοντά στο μεσημέρι, έλαβα ένα μήνυμα: η γραμματέας του σχολείου ζητούσε να μιλήσω δύο λεπτά με την κυρία Πανοπούλου μετά τα μαθήματα. Ένιωσα έναν κόμπο στη κοιλιά, αυτή τη γνώριμη ένταση όταν κάποιος πειράζει το παιδί σου ακόμα και με χαρτί.
Μετά το σχόλασμα, ο Αχιλλέας βγήκε με χαμηλωμένο κεφάλι, αλλά δεν έκλαιγε. Κουβαλούσε το χαρτόνι σαν ασπίδα. Με είδε κι ένα δειλό χαμόγελο άνθισε στο πρόσωπό του: «Και λοιπόν;»
Πώς πήγε; ρώτησα.
Κανείς δεν είπε τίποτα, ψιθύρισε. Αλλά η δασκάλα με κοίταξε δύο φορές. Δεν ήταν κακιά. Σαν να σκεφτόταν…
Η κυρία Πανοπούλου περίμενε στην πόρτα με μια τσάντα στον ώμο, αγκαλιάζοντας μια στοίβα τετράδια. Σκοτεινές σκιές κάτω απ τα μάτια, η στάση της πιο χαλαρή, λιγότερο σκληρή.
Κύριε Στεργίου, είπε. Κοίταξε τον Αχιλλέα. Αχιλλέα έλα λίγο;
Ο Αχιλλέας έπιασε το χέρι μου. Του το έσφιξα διακριτικά: πήγαινε, εδώ είμαι.
Χθες ξεκίνησε η κυρία Πανοπούλου, η φωνή της ήσυχη όπως δεν έτυχε ποτέ. Σε ζήτησα να σβήσεις τον Σίμωνα, γιατί πίστευα πως έτσι έπρεπε. Μερικές φορές κρυβόμαστε πίσω από κανόνες για να μη κάνουμε λάθος αλλά τελικά κάνουμε ακόμα χειρότερα. Συγγνώμη.
Ο Αχιλλέας την κοίταζε μ εκείνο το ειδικό βλέμμα που έχουν μόνο τα παιδιά όταν οι μεγάλοι γίνονται ξαφνικά τρωτοί: προσεκτικά.
Δεν είστε κακιά, είπε. Μπήκε μαχαιριά στην καρδιά μου: το πληγωμένο παιδί δικαιολογεί πρώτα τον ενήλικα.
Η κυρία Πανοπούλου έγνεψε και έδωσε ένα διπλωμένο φύλλο. Ήταν σημείωμα για τους γονείς: «αλλαγή στην εργασία».
Σκέφτηκα κάτι, είπε. Κρατάμε το γενεαλογικό, γιατί το νόημα των λέξεων μετράει. Μα βάζουμε και δεύτερο δέντρο. Το ονομάζω „Δέντρο της Καρδιάς”.
Ένιωσα τους ώμους μου να απελευθερώνονται.
«Δέντρο της Καρδιάς»;
Εκεί μετράνε όχι μόνο οι άνθρωποι με κοινό αίμα, είπε, χαμογελώντας στ αλήθεια. Αλλά κι αυτοί που σε μεγαλώνουν, σε στηρίζουν, σ ακουμπάνε όταν πέφτεις. Κι αν για κάποιο παιδί τέτοιο στήριγμα είναι ένα ζώο, που μένει κοντά, τον ηρεμεί, του δίνει θάρρος αυτό να το γράψει. Αυτό μπορούμε να το σεβαστούμε.
Ο Αχιλλέας έδειξε περήφανος το χαρτόνι πρώτη φορά χωρίς ντροπή.
Οπότε ο Σίμωνας μένει; ρώτησε, γνήσια γενναία.
Η κυρία Πανοπούλου έσκυψε στη στάθμη του.
Ο Σίμωνας μένει, είπε. Και θέλω να γράψεις μια πρόταση. Λίγα λόγια, απλά. Ότι είναι οικογένεια που διαλέξατε. Κι αυτό ακόμα και στους μεγάλους ξεφεύγει μερικές φορές.
Το ίδιο βράδυ στο σπίτι, ο Αχιλλέας δούλεψε την εργασία του σαν κάτι σημαντικό. Δεν διόρθωνε το «λάθος». Ονόμαζε το σωστό με τ όνομά του.
Πήρε καθαρό χαρτί, ζωγράφισε άλλο δέντρο: χοντρά κλαδιά, στρογγυλά φύλλα. Στο κέντρο: εκείνος και ο Σίμωνας, πλάι πλάι. Γύρω γύρω εγώ, η μαμά, η γιαγιά που του ψήνει σπανακόπιτα και, ακόμα, ο γείτονας που φουσκώνει τη μπάλα του.
Ο Σίμωνας ξαπλωμένος δίπλα, σαν ζωντανή κουβέρτα. Κι όταν ο Αχιλλέας σκεφτόταν, ο σκύλος άφηνε το κεφάλι του στο γόνατό του ησυχία, σαν να χάιδευε το ίδιο του το θάρρος.
Μπαμπά, μπορώ να το γράψω; ρωτάει, το μολύβι στον αέρα.
Διάβασέ μου.
Με προσοχή προφέρει:
«Επιλεγμένη οικογένεια είναι αυτοί που μένουν μαζί σου, κι ας μην χρειάζεται».
Χίλιες λέξεις είχα στο μυαλό μου. Βγήκε μία.
Τέλειο.
Το επόμενο πρωί, ο Αχιλλέας πήγε σχολείο με καινούριο χαρτί στην τσάντα και παλιό χαρτόνι κάτω απ τη μασχάλη. Το αστεράκι ακόμα εκεί, σαν μικρό „είχες δίκιο”. Τον είδα να περνάει την πύλη, και για μια στιγμή μου φάνηκε ψήλωσε λίγο έγινε πιο γεμάτος.
Μετά το μάθημα, τον περίμενα έξω και είδα πως η πόρτα της τάξης ήταν μισάνοιχτη. Η κυρία Πανοπούλου μιλούσε στα παιδιά· έπιασα λέξεις: «ορισμός», «καρδιά», «σεβασμός». Και μετά γέλια. Ελεύθερα.
Ο Αχιλλέας βγήκε με σπινθηροβόλα μάτια.
Μπαμπά! φώναξε. Σήμερα είπαμε όλοι ποιος μας κάνει να νιώθουμε ασφάλεια. Η Μαρία είπε η θεία της, γιατί η μαμά δουλεύει πολύ. Ο Νίκος είπε ο παππούς, γιατί ο μπαμπάς του λείπει. Εγώ είπα τον Σίμωνα. Και δεν γέλασε κανείς.
Κανείς; ρώτησα.
Όχι, πολύ σοβαρά. Η κυρία είπε πως να γελάς με αυτόν που σε κρατάει όρθιο, είναι σαν να κοροϊδεύεις το μπαστούνι κάποιου που πονάει. Δεν είναι έξυπνο. Είναι σκληρό.
Ένιωσα την αμηχανία, για όσες φορές κι εγώ, μεγάλος, μπέρδεψα το «αυστηρό» με το «σωστό».
Την άλλη βδομάδα, στον τοίχο του διαδρόμου, ένα μεγάλο πανό γεμάτο χρώμα. Το είπαν «Το Δικό μας Δάσος». Κάθε «Δέντρο της Καρδιάς» κρεμόταν σε μανταλάκι, κι από πάνω γραμμένο: «Οικογένεια είναι κι αυτοί που σε κάνουν να νιώθεις καλά».
Η κυρία Πανοπούλου με κάλεσε «δυο λεπτά». Στεκόταν μπροστά στο πανό, και το κοίταζε σαν να μην πίστευε πως έγινε στ αλήθεια.
Δεν περίμενα να το πάρουν τόσο σοβαρά, είπε. Κι όμως δείτε.
Κοίταξα. Ένα αγόρι είχε ζωγραφίσει μόνο τη μαμά και τον αδερφό, «είμαστε λίγοι, αλλά δυνατοί». Ένα κορίτσι δυο σπίτια και ένα βελάκι: «Έχω δυο οικογένειες. Και είναι εντάξει». Κάποιος άλλος έναν τεράστιο γάτο: «Με κοιτάζει όταν φοβάμαι».
Και του Αχιλλέα ο Σίμωνας στο κέντρο, το ένα αυτί ίσιο, το άλλο στραβό, και το αστεράκι να λάμπει, σαν μετάλλιο ειλικρίνειας.
Η κυρία πλησίασε το χαρτί.
Ξέρετε, χαμηλόφωνα. Πίστευα πως το αστεράκι είναι βραβείο για το τέλειο. Τώρα είναι υπενθύμιση. Για μένα.
Έβγαλε ένα μικρό χαρτάκι, το έβαλε στο τετράδιο του Αχιλλέα.
Του έγραψα, είπε. Όχι για την εργασία. Για το θάρρος.
Θάρρος; είπα, απίστευτα.
Έγνεψε, τα μάτια της να γυαλίζουν.
Ναι. Θέλει θάρρος, στα έξι του, να λες «για μένα αυτή είναι η οικογένεια», όταν ο μεγάλος λέει „όχι”. Καθαρό θάρρος. Εμένα με έκανε καλό να το μάθω από τους μαθητές μου.
Στο σπίτι, ο Αχιλλέας έτρεξε χαρούμενος.
Μαμά! Κοίτα τι μου έγραψε η κυρία!
Ο Σίμωνας από πίσω, η ουρά λοξή, σαν θαυμαστικό.
Ο Αχιλλέας διάβασε αργά:
«Ο Αχιλλέας μ έμαθε ευγενικά πως υπάρχουν οικογένειες αίματος κι οικογένειες επιλογής. Και οι δύο αξίζουν το σεβασμό μας».
Με κοίταξε.
Μπαμπά άρα δεν ήμουν κακός;
Όχι, αγόρι μου. Ήσουν αληθινός.
Εκείνο το βράδυ, που ο Αχιλλέας έπλενε τα δόντια του, ο Σίμωνας καθόταν έξω από το μπάνιο, στην σκοπιά. Κάθισα στον καναπέ νιώθοντας μια περίεργη ησυχία, σαν μια παλιά ρωγμή να γιατρεύτηκε εντός.
Νομίζουμε πως το να «διαπαιδαγωγώ» σημαίνει μόνο να βάζω γραμμές με κόκκινο. Μα αυτή εδώ η ιστορία δίδαξε αλλιώς: με έναν σκύλο που ακουμπούσε τα πόδια μιας κουρασμένης γυναίκας και ένα παιδί που είπε με λόγια αυτό που μετράει.
Λίγο μετά, είδα την κυρία Πανοπούλου έξω από το σχολείο, στην άλλη γωνία. Δεν ήταν μόνη. Στο χέρι ένα λουρί, πλάι της ένας γερασμένος σκύλος μούρη γκριζαρισμένη, βήμα διστακτικό.
Μας είδε, κοντοστάθηκε, λίγο σαστισμένη.
Κύριε Στεργίου είπε. Κοίταξε τον Αχιλλέα. Γεια σου, Αχιλλέα.
Ο Αχιλλέας κοίταξε τον σκύλο με ενδιαφέρον, χωρίς να πιέζει όπως μόνο εκείνος ξέρει.
Πώς τον λένε; ρώτησε.
Η κυρία Πανοπούλου ανάσανε λες και τ όνομα ήταν καινούργιο ακόμα για εκείνη.
Ντίνα, είπε. Είναι φίλη. Δεν αντικαθιστά κανέναν. Απλώς μου θυμίζει πως δεν πρέπει να είμαι πάντα σκληρή.
Ο Αχιλλέας χαμογέλασε, μικρά και αληθινά. Κι εγώ είδα στα μάτια της μια ευγνωμοσύνη που δεν χρειάζεται εξήγηση.
Στο σπίτι, ο Αχιλλέας κρέμασε το «Δέντρο της Καρδιάς» στο ψυγείο με κόκκινο μαγνήτη. Κάθε που περνούσε, άγγιζε το αστεράκι στο παλιό χαρτόνι, μετά χάιδευε τον Σίμωνα λες κι ήλεγχε αν ήταν όλα στη θέση τους.
Και ήταν. Γιατί ο Σίμωνας ήταν εδώ. Ο Αχιλλέας είχε γίνει ολόκληρος. Ακόμη κι ένας αυστηρός μεγάλος βρήκε μια μεριά για ζεστασιά στη δική του πανοπλία.
Μας λένε: ενηλικίωση είναι οι κανόνες. Ναι, ίσως. Αλλά μήπως είναι και να μαθαίνουμε ότι τα όρια συχνά είναι φόβος ντυμένος κανόνας;
Οικογένεια δεν είναι ο τέλειος ορισμός σε βιβλίο. Είναι παρουσία που σε κρατάει. Είναι εκείνος που περιμένει. Βλέπει. Κουλουριάζεται κοντά, όταν ετοιμάζεσαι να πέσεις.
Κι όταν τη νύχτα έσβησα το φως και άκουσα τον Σίμωνα να ξαπλώνει δίπλα στο κρεβάτι του Αχιλλέα, σκέφτηκα: αν ένα παιδί έξι ετών υπερασπίστηκε αυτές τις λέξεις, ίσως και για εμάς τους μεγάλους να μην είναι αργά να μη χάσουμε το πιο σημαντικό.
