Μετά από είκοσι ένα χρόνια γάμου, ένα βράδυ η σύζυγός μου, η Ελένη, μου είπε:
«Θα πρέπει να προσκαλέσεις μια άλλη γυναίκα για δείπνο και σινεμά.»
Μου έσπασε η άμμος στο κεφάλι.
Τότε χαμογέλασε απαλά και πρόσθεσε:
«Σε αγαπώ, αλλά ξέρω ότι υπάρχει κι μια γυναίκα που σε αγαπά και περιμένει λίγη σου προσοχή.»
Αυτή ήταν η μητέρα μου, η Μαρία.
Η Μαρία ζούσε μόνη της στην Πρέβεζα για δεκαεννιά χρόνια, μετά το θάνατο του πατέρα της. Η δουλειά μου και η φροντίδα των τριών παιδιών μου έτρωγαν όλη μου τη δύναμη, οπότε σχεδόν δεν την έβλεπα.
Αυτή τη νύχτα πήρα το κινητό και της φώναξα:
«Μαμά, τι λες να πάμε αύριο για δείπνο και σινεμά; Μόνο εμείς δυο μας.»
«Τι έγινε, γιε μου; Όλα καλά;» ρώτησε αγχωμένη.
Η Μαρία πάντα πίστευε πως ένα απρόσμενο τηλεφώνημα σημαίνει κακή είδηση.
«Όλα καλά, μαμά. Απλά ήθελα να περάσω μια βραδιά μαζί σου.»
Μου έμεινε μια στιγμή σιωπή, μετά απάντησε γλυκά:
«Με χαρά.»
Την Παρασκευή, μετά τη δουλειά, πήγα να την παραλάβω. Ήταν ήδη εκεί, ντυμένη ωραία, με το ίδιο φόρεμα που φορούσε στην επέτειο του γάμου μας.
«Είπα στις φίλες μου ότι έχω ραντεβού με το γιο μου», γέλασε. «Όλες περιμένουν να ακούσουν πώς ήταν η βραδιά.»
Κατεβγήκαμε σε ένα μικρό, ζεστό ταβέρνα στην Πλάκα. Μου έπιασε το χέρι, όπως έκανα όταν ήμουν μικρός. Όταν έφερε το μενού, το διάβασα δυνατά γιατί η μικρή γραμματοσειρά του την δυσκόλευε.
«Κάποτε σου διάβαζα το μενού», είπε χαμογελώντας.
«Τώρα η σειρά μου, μαμά», απάντησα.
Μιλήσαμε για ώρες: για τη ζωή, τις αναμνήσεις, όλα όσα έχουμε μαζέψει μέσα στα χρόνια. Η ταινία τη χάσαμε, αλλά δεν το μετανιώνουμε. Όταν την πήγα σπίτι, μου είπε:
«Θέλω να το ξανακάνουμε, την επόμενη φορά προσκαλώ εγώ.»
Της γέλισα και συμφώνησα.
Λίγες μέρες μετά, η Μαρία πέθανε ξαφνικά από καρδιακό επεισόδιο. Δεν κατάφερε καν να πει αντίο. Μερικές εβδομάδες αργότερα, έλαβα ένα φάκελο. Μέσα ήταν ένα αντίγραφο του λογαριασμού της ταβέρνας και μια σημείωση:
«Πλήρωσα εκ των προτέρων. Δεν ήξερα αν θα ήμουν εκεί, αλλά ήθελα να καλύψω το δείπνο για εσάς τους δύο για σένα και τη σύζυγό σου. Ποτέ δεν θα μάθεις πόσο πολύ σημασία είχε για μένα εκείνη η βραδιά. Σ’ αγαπώ, παιδί μου.»
Τότε κατάλαβα: μη αφήνετε ποτέ να περνούν οι λέξεις «Σ’ αγαπώ». Δώστε χρόνο σ’ όσους σας έχουν σημασία. Η οικογένεια δεν είναι κάτι για το «αργότερα». Η οικογένεια είναι τώρα.
