Δώδεκα χρόνια με έβλεπε σαν ξένη. Κι ύστερα, ο άντρας μου άνοιξε το κουτί της κι εγώ ξέσπασα σε κλάματα μέσα στη δική της κρεβατοκάμαρα.
Αλλά αυτό έγινε αργότερα. Τότε, το 2014, νόμιζα ακόμα πως όλα θα φτιάξουν.
Ήμουν σαρανταδύο. Αργά βήματα, όπως έλεγε η μάνα μου. Ο Ανδρέας, σαραντατέσσερα. Παντρευτήκαμε τον Ιούνιο, στο Ληξιαρχείο της Νέας Σμύρνης, και έπιασα τα λουλούδια μόνη δεν κάλεσα καμιά φίλη, δεν ήθελα φασαρία. Ούτε ο Ανδρέας ήθελε γενικά δεν του άρεσε πολλοί να είναι γύρω του.
Η μητέρα του ήρθε στον γάμο με σκούρο μπλε φόρεμα. Κατερίνα Μαργαρίτη. Εξήντα έξι, συνταξιούχα λογίστρια. Καθισμένη με την πλάτη της ευθεία, σαν να τέντωνε νήμα στις ωμοπλάτες. Τα μάτια της γκρίζα, σχεδόν διάφανα, με σκουρόχρωμη άκρη. Προσπαθούσα να καταλάβω τι αντικατοπτριζόταν εκεί δεν ήταν μίσος ή παράπονο. Μάλλον έκρινε. Σαν να ζύγιζε πόσο θα αντέξω.
Κτηνίατρος, λοιπόν; ρώτησε η Κατερίνα, μόλις έφυγε ο Ανδρέας για την τούρτα.
Ναι, απάντησα. Είκοσι χρόνια τώρα.
Είκοσι χρόνια να φροντίζεις ξένους σκύλους. Δεν σου πέρασε;
Χαμογέλασα. Είχα συνηθίσει τέτοιον τόνο. Όταν κρατάς φοβισμένες γάτες κάθε μέρα, κι αφαιρείς αγκάθια απ τα πόδια των σκυλιών, μαθαίνεις να μην αντιδράς σε αιχμές. Η φωνή μου ήρεμη, χαμηλή όπως με τα ζώα. Έτσι ηρεμείς και τους ανθρώπους.
Όχι, δεν μου πέρασε.
Έγνεψε. Ούτε χαμόγελο, ούτε μπράβο, ούτε καλή δουλειά. Μόνο ένα νεύμα και έστρεψε το βλέμμα στο παράθυρο.
Στο κομοδίνο της κρεβατοκάμαράς της εκεί που μπήκα να αφήσω το παλτό στεκόταν ένα λευκό πορσελάνινο κουτί. Ένα χέρι το χωρούσε, ζωγραφισμένο με ροζ τριαντάφυλλο στο καπάκι. Το σιδερένιο κούμπωμα είχε μαυρίσει με τα χρόνια. Το πλησίασα απλή περιέργεια. Ωραίο αντικείμενο.
Μην το αγγίζεις, είπε ήρεμα πίσω μου. Όχι απότομα, ούτε εχθρικά. Απλά όπως λες «σκούπισε τα πόδια σου».
Τράβηξα το χέρι μου πίσω.
Κι αυτό έγινε η κανονικότητά μας για δώδεκα χρόνια.
Κάθε μήνα πηγαίναμε στο σπίτι της, στα Πατήσια. Μονοκατοικία με κήπο και υπόστεγο στη βεράντα. Η Κατερίνα έψηνε πίτες, σέρβιρε τσάι, ρωτούσε τον Ανδρέα για τη δουλειά στο εργοστάσιο. Εμένα με κατατόπιζε με ερωτήσεις που δεν είχαν σωστή απάντηση.
Το αλάτισες το φαγητό;
Ναι.
Έντονο είναι.
Ο Ανδρέας καθόταν πάντα ανάμεσά μας. Στο τραπέζι, στο αυτοκίνητο, στη βεράντα. Ψηλός, αλλά στενότερος απ ό,τι φαινόταν με το μπουφάν, με μακριά χέρια, μια παρουσία ελαφρώς καμπουριαστή λες και όλη του τη ζωή προσπαθούσε να μη σκουντήσει κανέναν. Ήταν ακριβώς έτσι ο χαρακτήρας του. Δεν ήθελε να πληγώσει καμία οπότε δεν αγγίζονταν καμία.
Τον πρώτο χρόνο, προσπάθησα. Έφερνα δώρα μαντήλι, κρέμα χεριών, σετ τσαγιού. Η Κατερίνα τα δεχόταν αδιάφορα. Ευχαριστώ και τα ταχτοποιούσε σε ντουλάπι. Δεν είδα ποτέ τίποτα απ αυτά σε χρήση.
Προσπάθησα να βοηθήσω στον κήπο. Μόνη μπορώ, μου έλεγε. Πρότεινα να μαζέψω το τραπέζι. Κάθισε, είσαι φιλοξενούμενη.
Φιλοξενούμενη. Ένα χρόνο παντρεμένη φιλοξενούμενη.
Το δεύτερο χρόνο, ο Ανδρέας δοκίμασε να μιλήσει.
Μαμά, φτάνει. Η Έλενα κάνει ό,τι μπορεί. Το βλέπεις.
Εγώ; Τίποτα δεν κάνω. Μια χαρά μιλάω.
Κοίταξε εμένα. Σήκωσα τους ώμους. Τυπικά, είχε δίκιο. Ούτε φωνές ούτε εξευτελισμοί. Απλώς απόσταση ισόπέδωση που δεν έσπαγε πουθενά.
Σταμάτησα να προσπαθώ τον τρίτο χρόνο.
Δεν πήγαινα με δώρα. Δεν προσφερόμουν για βοήθεια. Πήγαινα, έτρωγα μια πίτα, απαντούσα τυπικά σε ερωτήσεις. Κι όταν έφευγα, πάντα πάνω στη βεράντα με περίμενε ένα βάζο σπιτική μαρμελάδα από μικρά μήλα του κήπου. Η Κατερίνα το τοποθετούσε πάνω στο κιγκλίδωμα, χωρίς λέξη. Απλώς εκεί. Έπαιρνα το βάζο, το άνοιγα στο σπίτι, το έτρωγα ήταν υπέροχο. Τα μήλα ολόκληρα, με τα κοτσάνια, σε κεχριμπαρένιο σιρόπι. Και πάντα αναρωτιόμουν απλώς ξεφορτωνόταν τα περισσεύματα;
Το 2016, κέρδισα ένα βραβείο κορυφαίου κτηνιάτρου του δήμου. Αστείο να ακούγεται, όμως για μένα είχε σημασία. Είκοσι δύο χρόνια δουλειά και επιτέλους μια διάκριση, μια φωτογραφία στην «Καθημερινή», ένα απόκομμα εφημερίδας. Το είπα στον Ανδρέα. Με αγκάλιασε, με φίλησε. Την Κυριακή το πα και στην Κατερίνα.
Βραβείο; Έδωσαν λεφτά; ρώτησε.
Όχι, απλώς δίπλωμα.
Μάλιστα Το δίπλωμα είναι καλό. Στην οικογένειά μας δεν τα λέμε αυτά, αλλά είναι χρήσιμο να το βάλεις κάπου.
Χωρίς χαμόγελο. Στην οικογένειά μας δεν έχει επαίνους. Το συγκράτησα. Πίστεψα πως ήταν καταδίκη. Πως για εκείνη, τα καλά λόγια είναι αδυναμία.
Ο Ανδρέας μου ψιθύρισε ύστερα στο αμάξι:
Μην το παίρνεις κατάκαρδα. Έτσι μεγάλωσε. Δεν την επαινέσαν ποτέ.
Έγνεψα. Κατάλαβα.
Σ εκείνη την επίσκεψη, είχε πάλι το πορσελάνινο κουτί στο κομοδίνο. Το πρόσεξα καθώς περνούσα για το μπάνιο. Δίπλα μια στοίβα εφημερίδες η Κατερίνα διάβαζε «Καθημερινή» καθημερινά, το ήξερα. Την έβρισκε στο περίπτερο, έπινε το καφέ, έβαζε τη στοίβα στη βεράντα.
***
Τα χρόνια περνούσαν, όχι σαν αριθμός, αλλά σαν ολόκληρη ζωή. Χρόνια ίδιων Κυριακών: πίτες, τσάι, σιωπή, μαρμελάδα στη βεράντα.
Ήταν και Χριστούγεννα του 2018. Πήγαμε στην Κατερίνα ο Ανδρέας δεν άντεχε να την αφήσει μόνη στη γιορτή. Τρία άτομα στο τραπέζι. Η Κατερίνα έφερε σαλάτα, φαγητό, αλλαντικά. Στη θέση μου, απλό λευκό πιάτο. Στον Ανδρέα και σ εκείνη, τα γιορτινά, με τα μπλε λουλουδάκια στη ροζέτα.
Την κοίταξα, κοίταξε πίσω. Κατάλαβα δεν ήταν τυχαίο. Ήμουν επίσημη όχι της οικογενειακής προίκας.
Ο Ανδρέας πήγε στην κουζίνα, έφερε άλλο μπλε πιάτο και το έβαλε μπροστά μου. Η Κατερίνα δεν σχολίασε. Όλο το βράδυ, μιλούσε μόνο στον γιο της.
Ήταν και τα γενέθλια του Ανδρέα το 2020. Την καλέσαμε σπίτι. Ήρθε με τούρτα. Όλο το βράδυ μιλούσε για τον Ανδρέα παιδί. Όλα όσα έκανε στο σχολείο, όσα με τον πατέρα του στη θάλασσα. Εγώ καθόμουν δίπλα σιωπηλή τρεις ώρες και ούτε λέξη, ούτε βλέμμα. Ήμουν αόρατη.
Μαζεύοντας το τραπέζι μετά, στάθηκε ο Ανδρέας στην πόρτα.
Συγγνώμη, είπε.
Γιατί;
Για τη μαμά.
Δεν φταις εσύ.
Το ξέρω. Μα νιώθω τύψεις.
Ήταν σκυφτός, τα χέρια κατά μήκος του σώματος. Στο πρόσωπό του είχαν χαραχτεί οι ισορροπίες χρόνων ανάμεσα σε δυο γυναίκες όχι ηλικιακή κούραση. Άλλη. Αυτή του ανθρώπου που τραβάει νήμα απ τις δύο άκρες και ξέρει πως κάποια θα του φύγει.
Κι ύστερα, το 2019 όχι, μπερδεύομαι στις λεπτομέρειες, όλα λύγισαν όπως οι χάντρες στο ίδιο κορδόνι. Μα μία ήταν διαφορετική.
Χειμώνα του 2019 έσωσα ένα ελάφι. Ακούγεται παραμύθι, όμως ήταν αλήθεια. Νεαρό ελάφι παγιδεύτηκε σε συρματοπλέγματα στα σύνορα της γειτονιάς, πληγώθηκε και κάλεσαν εμένα απ το κτηνιατρείο. Τέσσερις ώρες παγωνιά νάρκωση, φροντίδα πληγής, κι ερχόταν το βαν της φύσης. Το ελάφι τα κατάφερε. Γράψανε στην «Καθημερινή» με φωτογραφία.
Η Κατερίνα ούτε λέξη. Πήγαμε μετά μια βδομάδα τίποτα. Ούτε ερώτηση. Το συνήθισα πια.
Το 2021 πήγα σε κατασκήνωση να εμβολιάσω αδέσποτα που τάιζαν τα παιδιά. Εθελοντικά, μέσα στην άδεια μου. Η διευθύντρια έστειλε επιστολή ευχαριστίας. Πάλι στην «Καθημερινή». Ούτε της το είπα.
Το χειμώνα του 2024 αρρώστησε βαριά ο Ανδρέας πνευμονία. Δυο βδομάδες στο νοσοκομείο κι έναν μήνα σπίτι. Η Κατερίνα ήρθε τη δεύτερη μέρα στο δικό μας διαμέρισμα, αμήχανη, δεν ήξερε πού να καθίσει.
Καθίστε, Κατερίνα, της είπα. Βάζω το τσάι.
Κάθισε. Στρώθηκε το τσάι. Για πρώτη φορά, καθίσαμε μόνες, χωρίς τον Ανδρέα ανάμεσά μας, χωρίς διερμηνέα.
Πώς είναι;
Καλύτερα. Οι γιατροί είπαν θα αναρρώσει.
Τον προσέχεις;
Κάθε μέρα.
Έγνεψε. Κι έριξε πάνω μου ένα βλέμμα όπως δεν είχε ποτέ. Όχι ζεστασιά αυτό δεν το ήξερε. Κάτι σαν αναγνώριση, περαστικό, σαν σκιά πουλιού.
Καλό που σε έχει κοντά, είπε.
Παραλίγο να μου πέσει η κούπα. Πρώτη φορά σε δέκα χρόνια άκουγα τέτοιο λόγο. Χωρίς δηλητήριο, χωρίς διπλό νόημα.
Κι όμως, ο Ανδρέας ανάρρωσε, κι όλα πάλι στην ίδια τάξη. Κυριακάτικες επισκέψεις, μαρμελάδα απάνω στο κιγκλίδωμα, σιωπή μόνο εκείνη η φράση αιωρούνταν, μοναδική ανοιξιάτικη βραδιά στη μέση χειμώνα.
Στη δουλειά συχνά τη σκεφτόμουν. Παράξενο; Τόσα χρόνια χωρίς να σπάσει τίποτα, εκτός εκείνων των λίγων λέξεων. Όταν με ρωτούσαν συνάδελφοι Πώς τα πας με την πεθερά; απαντούσα Καλά. Δεν είχε νόημα να εξηγείς. Η Κατερίνα δεν φώναζε, δεν έβριζε. Το χειρότερο; Δεν σε παρατηρούσε. Πώς να το πεις; Η πεθερά μου, χρόνων ολόκληρων, μου φέρεται πολιτισμένα και γι αυτό υποφέρω; Ακούγεται παράπονο.
Έρχονταν στο ιατρείο μια γάτα, η Ροζίνα δεκαεπτά ετών, αρθριτικά, κάθε μήνα έφερνε η μόνη της ιδιοκτήτρια. Καθόταν, τοποθετούσε τη γάτα στα γόνατα, ψιθύριζε: Ροζίν, ο γιατρός θα σε κάνει καλά, έτσι; Κι εγώ πάντα Έτσι. Ήξερα όμως πως δεν γιατρεύονται τα πάντα. Μπορείς μόνο να απαλύνεις. Η υπομονή δουλειάς μου.
Ίσως, γιάυτό κράτησα την Κατερίνα. Είχα μάθει πως δεν θεραπεύονται όλα. Μερικές φορές, αρκεί να υπάρχεις. Να εμφανίζεσαι, να τρως πίτα, να παίρνεις μαρμελάδα. Όχι να διορθώνεις απλά να μην εγκαταλείπεις.
Ο Ανδρέας με ρώτησε μια μέρα:
Πονάς κάθε φορά που πάμε σ αυτήν;
Όχι πια, του είπα.
Η αλήθεια ήταν σχεδόν αυτό. Έμεινε η χρόνια κούραση, σαν της Ροζίνας με την αρθρίτιδα.
Κάποιο καλοκαίρι, το 2025, έφτασα νωρίτερα απ τον Ανδρέα. Χτύπησα το κουδούνι, μου άνοιξε η Κατερίνα. Πίσω της, πετάχτηκε να βάλει κάτι στην κρεβατοκάμαρα ένα αποκομμένο κομμάτι εφημερίδας. Γύρισε, σαν να μην έγινε τίποτα.
Πέρασε. Ο Ανδρέας καθυστερεί;
Σε μισή ώρα.
Περίμενε κουζίνα, βάζω πίτα.
Δεν έδωσα σημασία. Τι να κοβε, συνταγή ή επικήδειο, άραγε;
***
Η Κατερίνα έφυγε τον Μάρτιο του 2026. Εβδομήντα οχτώ. Καρδιά, στον ύπνο της. Ο Ανδρέας ξύπνησε νωρίς στο τηλέφωνο με τα νέα.
Πέθανε η μαμά, είπε ξερικά.
Τον αγκάλιασα. Δεν έκλαψε και σαυτό τον είχε εκπαιδεύσει η μάνα του.
Η ταφή έγινε δυο μέρες μετά. Νεκροταφείο Ζωγράφου, ουρανός γκρι μαρτίου, γη σκληρή. Γίγανε γείτονες, κάποιες παλιές φίλες της από τη δουλειά. Η κυρία Ευγενία γειτόνισσα σαράντα χρόνια δίπλα, με το τιρκουάζ μαντίλι μες σε μαύρα πανωφόρια. Ήταν μαζί πάντα.
Εγώ, στην άκρη. Ένιωθα παράξενα. Όχι θλίψη, όχι ανακούφιση. Άδεια. Δώδεκα χρόνια δίπλα σε άνθρωπο που δεν σε άφησε ποτέ κοντά και τώρα απουσία. Ποιος σου λείπει τελικά; Η γυναίκα που σε έλεγε ξένη; Ή αυτή που είπε καλό που είσαι εδώ και ποτέ ξανά;
Στο σπίτι, στο μνημόσυνο, ίδιες πίτες μαγειρεμένες από τις γειτόνισσες. Ίδιο τραπέζι. Μόνο η θέση της Κατερίνας άδεια.
Τρεις μέρες αργότερα πήγαμε να αδειάσουμε το σπίτι. Μύριζε ξύλο, μήλο, μια αίσθηση καθαριότητας σαν φρεσκοπλυμένη σεντόνια.
Ο Ανδρέας ξεκίνησε από τη ντουλάπα. Εγώ από την κουζίνα. Μάζευα σε κούτες, πιάτα, βάζα. Στο επάνω ράφι τρία βάζα μαρμελάδα. Τα πήρα χωριστά.
Μετά μπήκα στην κρεβατοκάμαρα. Ο Ανδρέας ήταν δίπλα στο κομοδίνο με το κουτί. Το πορσελάνινο με το τριαντάφυλλο. Εκείνο.
Αυτό το βρήκα στο συρτάρι, μου λέει. Το θυμάσαι;
Το θυμάμαι, ναι. Δεν με άφηνε να το αγγίζω.
Γύρισε το κούμπωμα και άνοιξε το καπάκι.
Μέσα, ούτε δαχτυλίδια, ούτε λεφτά, ούτε σημειώματα. Μόνο μια στοίβα αποκόμματα από εφημερίδες, κομμένα με ψαλίδι και τοποθετημένα με τάξη. Το χαρτί κιτρινισμένο.
Ο Ανδρέας τράβηξε το πρώτο. Καθημερινή, 2016. Η Έλενα Παυλίδου βράβευση καλύτερη κτηνίατρος Δήμου. Η φωτογραφία μου.
Το δεύτερο. Καθημερινή, 2019. Κτηνίατρος Έλενα Παυλίδου έσωσε ελάφι στο Χαλάνδρι. Η δική μου φώτο με το ελάφι.
Το τρίτο. Καθημερινή, 2021. Ευχαριστήριο από κατασκήνωση δωρεάν εμβολιασμοί αδέσποτων.
Το τέταρτο μικρή στήλη, ούτε που τη θυμόμουνα, 2017. Κτηνιατρείο Νέας Σμύρνης: Είκοσι χρόνια φροντίδας.
Και πέμπτο και έκτο. Επτά σύνολο, όλα για μένα.
Κοίταξε ο Ανδρέας τα χέρια του που έτρεμαν.
Έλενα όλα δικά σου είναι όλα για σένα.
Έμεινα ακίνητη. Τα χέρια μου, με τα κοντά νύχια, ξερά στις αρθρώσεις από τα απολυμαντικά χέρια που θεράπευαν ζώα είκοσι χρόνια. Ετούτα τα χέρια απλώθηκαν τόσα χρόνια στη μητέρα του που ποτέ δεν τα έπιασε.
Κι όμως τα έπιανε. Με τον δικό της τρόπο. Έκοβε τις επιτυχίες μου απ την εφημερίδα και τις φύλαγε στο τριανταφυλλένιο κουτί.
Κάθισα στο κρεβάτι της. Πήρα στα χέρια μου όλα τα αποκόμματα. Παλαιωμένο χαρτί, μυρωδιά παλιάς εφημερίδας ίσως λίγο από το άρωμά της.
Ο Ανδρέας κάθισε δίπλα.
Δεν το ήξερα, ορκίζομαι.
Ούτε εγώ.
Δεν το είπε ποτέ.
Όχι.
Καθίσαμε στη σιωπή. Το φως του Μαρτίου έμπαινε μέσα, η σκόνη στριφογύριζε στο ηλιαχτίδα. Και η Κατερίνα μετά θάνατον να είναι εκεί στο κουτί με τα επτά κίτρινα αποκόμματα.
Ξανακοίταξα το πρώτο, του διαγωνισμού. Στη γωνία, με μολύβι, έγραφε: Έλενα, πρώτη. Το γραφικό της, μικρό, στρογγυλό, λογιστικό. Έγραφε για να μην το μπερδέψει. Επτά αποκόμματα όλα άθικτα, κανένα τσακισμένο. Όλα φυλαγμένα σαν κοσμήματα.
Ο Ανδρέας πήρε αυτό με την αφιέρωση. Το κοίταξε. Άγγιξε τα γράμματα με το δάχτυλο, κοίταξε έξω απ το παράθυρο.
Ο πατέρας πέθανε όταν ήμουν εικοσι, μουρμούρισε. Η μαμά ποτέ της δεν έκλαψε μπροστά μου. Ούτε στην κηδεία, ούτε μετά. Νόμιζα πως δεν την ένοιαζε. Κι ύστερα βρήκα στο πατάρι ένα κουτί με καθαρά πουκάμισά του. Τα έπλενε είκοσι χρόνια ακόμα. Άδεια πουκάμισα.
Τον κοίταξα. Κοιτούσε έξω.
Έτσι ήταν. Μάζευε τα συναισθήματα, τις αναμνήσεις, τα αποκόμματα, σε κουτιά.
Γιατί; Γιατί να κόβει εφημερίδες για κάποιον που δεν αποδέχεται; Γιατί να τα κρύβει; Γιατί να μη μου πει Είμαι περήφανη για σένα;
***
Την απάντηση μου την έδωσε το ίδιο βράδυ. Καθώς ολοκληρώναμε τις δουλειές, χτύπησε η πόρτα. Η κυρία Ευγενία, με το μαντίλι, με μια κατσαρόλα γεμιστά σε μια πετσέτα.
Φάτε λίγο, είπε. Η Κατερίνα δεν θα το συγχωρούσε, αν μείνετε νηστικοί.
Καθίσαμε. Εκείνη σέρβιρε. Ο Ανδρέας έτρωγε, εγώ έπαιζα με το κουτάλι.
Κυρία Ευγενία επιτρέπετε; Μια ερώτηση.
Ρώτα, Ελενίτσα μου.
Ξέρατε ότι η Κατερίνα κρατούσε αποκόμματα για μένα;
Η Ευγενία ακούμπησε το κουτάλι, μας κοίταξε έναν έναν. Έγνεψε, όχι σαν άρνηση σαν να περίμενε χρόνια τη στιγμή.
Το ήξερα. Κι εγώ το είχα δει. Πήγαινα για τσάι έκοβε εφημερίδα. Τι κάνεις Κατερίνα; Η νύφη μέσα πάλι στην εφημερίδα. Και τα κρυβε στο κουτί.
Ο Ανδρέας άφησε το πιρούνι.
Μιλούσε ποτέ για μένα σε σας;
Μιλούσε. Όλο καμάρωνε: η νύφη μου, χρυσή είναι· έσωσε ελάφι, γράφτηκε στις εφημερίδες. Καμαρώνω. Μα δεν ήξερε να τα πει μπροστά σου.
Ένιωσα κάτι βαρύ να μου ανεβαίνει στο λαιμό όχι δάκρυα ακόμα, πίεση.
Γιατί; ρώτησα. Γιατί δεν μπορούσε;
Η Ευγενία σκέφτηκε.
Την ήξερα σαράντα χρόνια. Ήταν πάντα έτσι. Η μάνα της δεν είπε ποτέ ένα καλό λόγο. Μεγάλωσε σ ένα σπίτι που το μπράβο ήταν χαζομάρα, το είμαι περήφανη ήταν κακό. Δεν το μάθε αλλιώς. Της έλεγα να δείξει τη χαρά της αλλά όχι, Ευγενία, δικό μου θέμα.
Μα ήταν δώδεκα χρόνια! είπα, η φωνή μου, για πρώτη φορά, έσπασε.
Δώδεκα, ναι. Η δική της μάνα ποτέ. Εξήντα ολόκληρα. Μπροστά της, ζέστη ήτανε η Κατερίνα.
Ο Ανδρέας μουρμούρισε:
Φοβόταν;
Η Ευγενία τον κοίταξε για ώρα. Μετά:
Φοβόταν. Μου έλεγε: αν εκφραστώ, ο Ανδρέας θα πει, δεν χρειάζεται τη μάνα του πια μόνο τη νύφη του. Μου το πε: αν μιλήσω, φοβάμαι πως θα με χάσω.
Κι απλώθηκε σιωπή. Μόνο το νερό άκουσα να στάζει στο μπάνιο η Κατερίνα όλο έλεγε πως θα το φτιάξει.
Δεν είναι αλήθεια, είπε ο Ανδρέας. Δεν θα το σκεφτόμουνα ποτέ.
Εκείνη, όμως, δεν θα το πίστευε ποτέ, απάντησε η Ευγενία. Ο φόβος δεν ακούει. Λες όλα καλά, σου λέει όχι. Κι ακούς πιο πολύ τον φόβο.
Άφησα το κουτάλι. Βγήκα στη βεράντα. Μάρτης, ψύχρα, αεράκι υγρό από χιόνι που λιώνει. Ο ήλιος είχε πέσει. Το κάγκελο άδειο εκεί που πάντα περίμενε το βάζο μαρμελάδα.
Όλα αυτά τα χρόνια. Δεν ήταν μίσος ήταν φόβος. Φόβος μιας γυναίκας που αγαπούσε τον γιο της τόσο, που φοβόταν να αγαπήσει οτιδήποτε άλλο κοντά του. Φοβόταν να χάσει τη θέση της και κράτησε τον μόνο τρόπο που έμαθε: σιωπή. Απόσταση. Τείχος. Κι ένα κουτί με τριαντάφυλλο, γεμάτο αποδείξεις για κάτι που δεν μπορούσε να ομολογήσει.
Στη δική μας οικογένεια δεν λένε καλά λόγια. Τώρα καταλάβαινα. Όχι δεν λένε δεν μπορούν. Ούτε η μάνα της, ούτε η ίδια. Αν δεν ήταν το κουτί, ποτέ δεν θα το έμαθα.
Θυμήθηκα τη μέρα που αρρώστησε ο Ανδρέας. Καλό που σε έχει κοντά. Η μόνη ρωγμή στο τείχος, σε δέκα χρόνια. Φοβήθηκε για τον γιο της ο φόβος να τον χάσει έγινε πιο δυνατός απ τον φόβο να τον εκτοπίσει.
Θυμήθηκα την απόκομμα που έβαζε όταν ήρθα μόνη. Δικό μου σχόλιο στις ειδήσεις. Διάβαζε, το φύλαγε, μόλις με είδε, το κρυψε.
Βγήκε έξω ο Ανδρέας.
Είσαι καλά;
Όχι Μα θα γίνω.
Στάθηκε δίπλα μου, όχι αγκάλια, απλά ώμο με ώμο όπως πάντα.
Σε αγαπούσε, μου λέει. Με τον τρόπο της. Λάθος, σιωπηλά, μα σ αγάπησε.
Το ξέρω. Τώρα το ξέρω.
Μπήκαμε πίσω. Η Ευγενία πλενόταν ήδη να φύγει. Στην πόρτα στάθηκε και με κοίταξε:
Να μην νομίζεις ότι δεν σ αγάπησε. Αγαπούσε. Μα της έλειψε το γεφύρι απ την καρδιά στη γλώσσα. Από τότε παιδί. Και δεν το φτιαξε ποτέ.
Έφυγε. Το τιρκουάζ μαντήλι χάθηκε στη μάντρα.
Μαζέψαμε τις κούτες. Πήρα το κουτί και τα τρία τελευταία βαζάκια μαρμελάδα. Τα τελευταία.
Στον σπίτι μας, στην κουζίνα, το τοποθέτησα στο περβάζι. Το άνοιξα. Ξεδίπλωσα τα αποκόμματα, όλα εφτά. Εφτά φορές κρατούσε το ψαλίδι, έκοβε και αποθήκευε. Κάθε φορά έκανε ό,τι δεν μπορούσε να πει.
Περίμενα για ώρα κοιτώντας τα. Ύστερα τράβηξα το τελευταίο βάζο μαρμελάδα. Άνοιξα το καπάκι, έβαλα ένα μικρό μπολ, τα μήλα ολόκληρα, κεχριμπαρένιο σιρόπι. Ένα μπολ απέναντι στη θέση της Κατερίνας.
Δώδεκα χρόνια με έβλεπε σαν ξένη. Κι όμως ήμουν φυλαγμένη στο κουτί στο πιο πολύτιμο μέρος που είχε.
Η Κατερίνα δεν ήξερε να λέει την αγάπη δυνατά. Ήξερε όμως να αγαπάει στη σιωπή. Να κόβει αποκόμματα, να τα κρύβει, να βράζει μαρμελάδα και να την αφήνει στο κιγκλίδωμα.
Ίσως αυτό να είναι αγάπη. Κόντρα, σιωπηλή, πίσω από τείχος. Μια αγάπη που τη βρίσκεις, όταν ο άνθρωπός σου λείπει κι αυτό την κάνει πιο αλμυρή. Μα και πιο αληθινή.
Έφαγα μια κουταλιά μαρμελάδα. Ξένα μήλα, ξένο σιρόπι. Κι υποσχέθηκα στον εαυτό μου: την επόμενη φορά που θα χω κάτι καλό να πω, θα το πω. Εκείνη τη στιγμή. Φωναχτά. Όχι σε κουτί.
Γιατί το κουτί μπορεί να ανοίξει μπορεί και να μην ανοίξει ποτέ.
Μα ο λόγος η αγάπη ακούγεται. Ζει.
