Κυρία, σας έπεσε μια πατάτα.
Γύρισα και είδα δυο αγόρια, ίδιοι σαν δυο σταγόνες νερό, αδύνατα, με τζάκετ δύο νούμερα μεγαλύτερα. Ο ένας μάζεψε την πατάτα, την σκούπισε στο παντελόνι του και μου την έδωσε πίσω. Ο άλλος κοίταζε το καροτσάκι με τις βραστές πατάτες λες και είχε να φάει μέρες.
Ευχαριστώ, παλικάρια. Τι γυρεύετε γύρω-γύρω συνέχεια; Σας βλέπω τρίτη φορά σήμερα.
Ο μεγαλύτερος σήκωσε τους ώμους:
Έτσι, απλά.
Καταλάβαινα το «έτσι, απλά» τους. Άνοιξα μια εφημερίδα και τύλιξα μέσα δυο πατάτες, έβαλα κι ένα αγγουράκι.
Αν έρθετε αύριο, να με βοηθήσετε με τα καφάσια. Έγινε;
Άρπαξαν το πακετάκι και χάθηκαν χωρίς κουβέντα.
Το ίδιο βράδυ, καθώς πήγαινα να γεμίσω τη μεγάλη βαρέλα με νερό, ξαναφάνηκαν. Ήσυχα πήραν το βάρος, με βοήθησαν να τη μετακινήσω. Ο μεγάλος έβγαλε από την τσέπη του δυο παλιά, ξεθωριασμένα πενηνταλεπτά.
Αυτά ήταν του πατέρα μας, φούρναρης ήταν, πέθανε. Δεν τα δίνουμε, αλλά να τα δείτε μπορείτε.
Κατάλαβα: αυτά ήταν ό,τι είχαν μείνει.
Ο Ανδρέας και ο Νίκος ερχόντουσαν καθημερινά. Τους τάιζα ό,τι μπορώ από το σπίτι, αυτοί κουβαλούσαν σακιά και καφάσια. Τρώγανε γρήγορα, με το βλέμμα χαμηλά. Μια φορά τους ρώτησα:
Πού κοιμάστε;
Σε ένα υπόγειο στην οδό Βιομηχανική, είπε ο Νίκος. Είναι στεγνά εκεί, μην ανησυχείτε.
Πώς να μην ανησυχώ Γι αυτό ρωτάω.
Ο Ανδρέας σήκωσε το κεφάλι:
Δεν ζητιανεύουμε. Όταν μεγαλώσουμε, θα ανοίξουμε φούρνο. Όπως ο πατέρας.
Έγνεψα, δεν ήθελα να πιέσω. Έβλεπα κρατούσαν χαρακτήρα, δεν λύγιζαν. Στοίχισαν στη ζωή μικροί στρατιώτες.
Αλλά στην αγορά άρχισε να με πειράζει ο Βασίλης Δημητριάδης, ο θυρωρός. Η γυναίκα του πουλούσε παστές σαρδέλες, δεν είχε ποτέ πελάτες. Εγώ, όμως, πάντα είχα ουρά. Περνούσε από μπροστά μου και γκρίνιαζε:
Τι νομίζεις, ότι είσαι ελεήμων; Ταΐζεις τους γύφτους;
Κοίτα τη δουλειά σου, Βασίλη.
Δική μου είναι! Εγώ κρατάω τάξη εδώ.
Κρατούσε σημειώσεις, κι όλο κοιτούσε τα αγόρια με απέχθεια. Κατάλαβα, κάτι ετοίμαζε. Δεν φανταζόμουν όμως τι.
Όλα έγιναν Τετάρτη. Σταμάτησε μπροστά στο πάγκο μου ένα μεγάλο αυτοκίνητο, κατέβηκαν δυο γυναίκες με τον αστυνόμο. Ο Ανδρέας και ο Νίκος έβαζαν τα καφάσια στη θέση τουςκοκάλωσαν.
Εσείς είστε οι Ανδρέας και Νίκος Παπαδόπουλοι;
Ναι, απάντησε ο μεγάλος.
Μαζέψτε τα. Θα έρθετε μαζί μας, στην υπηρεσία.
Πετάχτηκα μπροστά:
Πού πάτε τα παιδιά; Είναι μαζί μου, εγώ τα προσέχω!
Εργάζεστε ανήλικους, είπε η γυναίκα και κοίταξε τον Βασίλη. Δεχτήκαμε καταγγελία. Τα παιδιά πρέπει να είναι υπό την επίβλεψη του κράτους.
Δεν τα εκμεταλλεύομαι! Τα ταΐζω!
Θεία Τόνια, μην μπλέκετε, ψιθύρισε ο Ανδρέας. Δεν έχει νόημα.
Ο Νίκος δεν μίλησε, μόνο έσφιξε τις γροθιές του. Τον έπιασαν από τον ώμο και τον οδήγησαν στο αυτοκίνητο. Τράβηξα τη γυναίκα από το μανίκι:
Περιμένετε! Να πάρω κηδεμονία μπορώ, εγώ
Είστε συνταξιούχος. Κάντε στην άκρη. Τα παιδιά θα πάνε σε διαφορετικά ιδρύματα.
Σε διαφορετικά;
Μα οι πόρτες έκλεισαν. Στάθηκα στη μέση της λαϊκής και κοιτούσα το πρόσωπο του Ανδρέα πίσω από το τζάμι. Με κοίταξε, μου ψιθύρισε: «Ευχαριστώ».
Ο Βασίλης πέρασε μπροστά μου σφυρίζοντας.
Είκοσι χρόνια χάθηκαν.
Δεν πουλούσα πια. Έμενα σε παλιό σπίτι στην άκρη του χωριού, με το ζόρι τα έβγαζα πέρα με τη σύνταξη. Τα σκεφτόμουν τα παιδιά. Αν ζούσαν; Αν βρέθηκαν; Καμιά φορά τα έβλεπα στον ύπνο μου να στέκονται δίπλα στο πάγκο, να τρώνε πατάτες, να τα χαϊδεύω στα μαλλιά.
Ο Βασίλης έμενε στην απέναντι πλευρά του δρόμου. Γέρασε, αλλά πότε-πότε ακόμα με τσιμπούσε:
Για πες, κυρα-Τόνια, ακόμα για τα αλητάκια σου νοιάζεσαι;
Δεν απαντούσα. Δεν είχα κουράγιο.
Ένα Σάββατο, καθώς πότιζα τον κήπο, ήρθαν στη γειτονιά δυο μαύρα τεράστια αυτοκίνητα. Στρίψανε μπροστά στο σπίτι μου. Γείτονες βγήκαν στα μπαλκόνια.
Από τα αυτοκίνητα κατέβηκαν δυο άντρες με κουστούμια, ψηλοί, ολόιδιοι, με μια ελιά κάτω από το αριστερό μάτι. Ίσιωσα, μου έπεσε η τσάπα από τα χέρια.
Θεία Τόνια;
Η φωνή έσπασε. Τους ξεχώρισα αμέσως, από τα μάτιατα ίδια με εκείνα τα χρόνια.
Ανδρέα
Έγνεψε. Ο Νίκος στέκονταν δίπλα του, χαμογελούσε σιωπηλά. Ο Ανδρέας μου έδειξε μια αλυσίδαπάνω της, η παλιά πενηνταλεπτά. Η ίδια.
Την έχουμε πάντα πάνω μας. Ποτέ δεν τη χωριστήκαμε με τον Νίκο.
Τους αγκάλιασα και τους δυο, κι έτσι μείναμε, χρόνια να περνούν από πάνω μας, μην το πιστεύοντας.
Οι γείτονες κοιτούσαν σαστισμένοι. Ο Νίκος απομακρύνθηκε, σκούπισε το πρόσωπο με το χέρι.
Τρία χρόνια σε ψάχναμε. Η αγορά γκρεμίστηκε, ο κόσμος διασκορπίστηκε. Σκάψαμε αρχεία, παλιά τηλεφωνικά, ψάχναμε παντού. Φοβηθήκαμε πως δε θα σε βρούμε.
Ο Ανδρέας μου έπιασε το χέρι:
Ήρθαμε να σε πάρουμε. Έχουμε τώρα δικούς μας φούρνους, δεκαεπτά καταστήματα. Κάναμε την δουλειά του πατέρα. Τότε μας χώρισαν, αλλά γρήγορα ξαναβρεθήκαμε και τα καταφέραμε από το μηδέν. Ποτέ δεν ξεχάσαμε ότι μας τάϊσες. Η μόνη που μας νοιάστηκε.
Παιδιά, μια χαρά είμαι εδώ
Χάρα; είπε ο Νίκος, κοιτάζοντας το παλιό σπίτι. Θεία Τόνια, τότε μας έδωσες το τελευταίο που είχες. Τώρα ήρθε η σειρά μας. Θα πας να μείνεις μαζί μου, ή στον Ανδρέα. Τσακωνόμαστε μια βδομάδα τώρα.
Αυτός μένει κοντά στα νοσοκομεία, είπε ο Ανδρέας. Εγώ έχω μεγάλο κήπο.
Μιλούσαν και οι δυο ταυτόχρονα, όπως παιδιά, κι εγώ δάκρυσα αθόρυβα.
Από τον φράχτη φάνηκε ο Βασίλης. Έβλεπε τα αυτοκίνητα, τα κουστούμια, δεν καταλάβαινε τι γίνεται. Ο Ανδρέας τον κάρφωσε με το βλέμμα και τον πλησίασε.
Είσαι ο Βασίλης Δημητριάδης, ο θυρωρός της παλιάς αγοράς;
Ο Βασίλης έγνεψε.
Εσύ μας έστειλες στην πρόνοια τότε;
Σιωπή. Μετά σήκωσε το πηγούνι:
Έτσι έλεγε ο νόμος. Δεν έπρεπε να δουλεύουνε παιδιά.
Ο Νίκος χαμογέλασε λοξά:
Αν δεν ήσουν εσύ, ίσως να μέναμε για πάντα στο υπόγειο. Μας χωρίσανε, μετά από έξι χρόνια ξαναβρεθήκαμε, τα καταφέραμε μόνοι μας. Μπορείς να πεις πως μας άλλαξες τη ζωή.
Ο Ανδρέας του έδωσε μια επαγγελματική κάρτα:
Τα τηλέφωνά μας, αν χρειαστείς. Εμείς δεν κρατάμε κακία. Όχι όπως κάποιοι.
Ο Βασίλης κοίταξε την κάρτα που έγραφε «Φούρνοι Παπαδόπουλος & Παπαδόπουλος» και το πρόσωπό του μαλάκωσε. Ήσυχα γύρισε σπίτι, καμπουριασμένος, σαν τα χρόνια να τον πλάκωσαν ξαφνικά.
Εγώ, η Τόνια, μάζεψα τα λίγα μου πράγματα σε μισή ώρα. Ο Ανδρέας και ο Νίκος με έβαλαν πίσω στο αυτοκίνητο, με σκέπασαν με κουβέρτα.
Καθώς φεύγαμε, έριξα μια ματιά πίσω. Στο παράθυρο του Βασίλη στεκόταν μια σκιάμα το βλέμμα του δεν είχε πια ούτε θυμό, ούτε χαρά. Μονάχα το κενό ενός ανθρώπου που όλη του τη ζωή έβαζε τρικλοποδιές στους άλλους, κι έμεινε στο τέλος μόνος του.
Θεία Τόνια, ο Ανδρέας κοίταξε από τον καθρέφτη, θυμάσαι που λέγαμε να ανοίξουμε φούρνο;
Θυμάμαι.
Το κεντρικό τον είπαμε «Στης θείας Τόνιας». Και κάθε μέρα ταΐζουμε δωρεάν παιδιά που δεν έχουν πού να πάνε.
Έκλεισα τα μάτια μου. Είκοσι χρόνια πριν, έδωσα σε δυο πεινασμένα αγόρια βραστές πατάτες και δεν τους γύρισα την πλάτη. Και αυτοί επέστρεψαν και μου έδωσαν τα πάντακαι ακόμα πιο πολλά.
Τα αυτοκίνητα μπήκαν στον κεντρικό. Το παλιό χωριό χάθηκε πίσω. Μπροστά, μια καινούρια ζωή άρχιζε. Αυτή που δικαιούμουν, απλά επειδή έμεινα άνθρωπος.
