Για να αποφύγει τη ντροπή, εκείνη δέχτηκε να ζήσει με τον καμπούρη άντρα Μα όταν της ψιθύρισε την παράκλησή του στ αυτί, λύγισε
Νίκο, εσύ είσαι, παιδί μου;
Ναι, μαμά, εγώ! Συγγνώμη που άργησα τόσο
Άκουσα τη φωνή της μάνας, τρεμάμενη από ανησυχία και κούραση, να έρχεται μέσα από το αχνό φως της εισόδου. Στεκόταν με την παλιά της ρόμπα, κρατώντας έναν φακό στο χέρι λες και με περίμενε μια ζωή.
Νικολάκη, πού τριγυρνούσες τέτοια ώρα; Η νύχτα σκέπασε τον Πειραιά, τ αστέρια έλαμπαν σαν μάτια κουκουβάγιας
Μαμά, ήμουν με τον Δημήτρη, διαβάζαμε. Χάνθηκα στην ώρα Συγγνώμη που δεν ειδοποίησα. Ξέρω, δεν κοιμάσαι καλά
Μήπως πήγες σε καμιά κοπέλα; πετάει ξαφνικά. Μήπως ερωτεύτηκες;
Μα τι λες τώρα, μαμά! γέλασα βγάζοντας τα παπούτσια. Ποια να με θέλει εμένα; Έτσι που είμαι, καμπούρης, με χέρια σα γορίλα και κεφάλι σα θάμνο;
Κι όμως, είδα λύπη στα μάτια της. Ήξερα πως δε με έβλεπε σαν τέρας για εκείνη ήμουν το παιδί της, που μεγάλωσε μες στη φτώχεια, στη μοναξιά, στο κρύο.
Δεν ήμουν όμορφος. Μόνο που έφτανα το ενενήντα εκατοστά ύψος, γερμένος, με χέρια μακριά, σχεδόν ως τα γόνατά μου. Το κεφάλι μου τεράστιο, τα μαλλιά μου αγκαθωτά σαν αγριολούλουδο. Μικρός με φώναζαν «μαϊμουδάκι», «δαιμόνιο του βουνού». Μεγάλωσα όμως και απόμεινα πιο μεγάλος κι απ όλα αυτά.
Η μάνα μου, η Ελένη Παπαδοπούλου, με πήρε και φύγαμε από την Αθήνα όταν ήμουν δέκα. Τρέξαμε να ξεφύγουμε από τη φτώχεια, τη ντροπή: ο πατέρας στη φυλακή, η μάνα μόνη. Μείναμε οι δυο μας. Δύο ψυχές απέναντι στον κόσμο.
Αυτό το παιδί δεν θα ζήσει, μονολογούσε η κυρα-Σοφία στη γειτονιά, κοιτάζοντάς με υποτιμητικά. Θα χαθεί και ούτε που θα το καταλάβει κανείς.
Όμως εγώ δεν χάθηκα. Πιάστηκα από τη ζωή όπως το δέντρο από το βράχο. Μεγάλωσα, ανέπνευσα, δούλεψα. Η Ελένη, γυναίκα σκληρή με χέρια ραγισμένα απ το φούρνο, έφτιαχνε ψωμί για όλο το χωριό έξω από τη Λιβαδειά. Ώρες δεκάδες τη μέρα, μέχρι που λύγισε.
Όταν πια δεν μπορούσε να σηκωθεί, έγινα και γιος και κόρη κι αδελφός και νοσοκόμος. Καθάριζα, έβραζα ρύζι, της διάβαζα τα παλιά περιοδικά. Κι όταν έφυγε ήσυχα, σαν αέρας στο στάχυ, στάθηκα δίπλα στο φέρετρο σφιγγώντας τις γροθιές. Ούτε δάκρυ δεν βρήκα.
Ο κόσμος όμως μας θυμήθηκε. Οι γείτονες έφεραν φαγητό, ζεστά ρούχα. Με τον καιρό ο κόσμος άρχισε να έρχεται σε εμένα. Πρώτα οι μικροί που αγαπούσαν τα ηλεκτρονικά. Εργαζόμουν στο κεντρικό ραδιοσυνεργείο έφτιαχνα ραδιόφωνα, ρύθμιζα κεραίες, κόλλημα καλώδια. Άχαρα τα χέρια μου, αλλά έλεγαν πως ήμουν χρυσοχέρης.
Ύστερα άρχισαν να έρχονται και κοπέλες. Στην αρχή για τσάι με γλυκό του κουταλιού. Έπειτα, κάθονταν όλο και περισσότερο, γελούσαν, μιλούσαν.
Κάποια στιγμή πρόσεξα πως μια από αυτές, η Μαριγώ, έμενε πάντα τελευταία.
Δεν βιάζεσαι; τη ρώτησα όταν έμεινε μόνο εκείνη.
Δεν έχω να πάω κάπου, ψιθύρισε κοιτώντας χαμηλά. Η μητριά μου μ αντιπαθεί, τα τρία ετεροθαλή μου αδέλφια με αποστρέφονται, ο πατέρας πίνει, εγώ περισσεύω. Μένω πρόσκαιρα σε μια φίλη Εδώ βρίσκω ησυχία, δεν νιώθω μόνη.
Τη κοίταξα και πρώτη φορά στη ζωή μου ένιωσα πως ίσως να είμαι χρήσιμος.
Να μείνεις μαζί μου, της είπα απλά. Το δωμάτιο της μάνας μου είναι άδειο θα είσαι η νοικοκυρά του σπιτιού. Εγώ δεν θα σου ζητήσω τίποτα, ούτε λέξη, ούτε βλέμμα. Μείνε.
Ο κόσμος άρχισε να ψιθυρίζει:
Τι λένε; Ο καμπούρης με τη Μαριγώ; Αστείο πράγμα!
Μα τα χρόνια πέρασαν. Η Μαριγώ συγύριζε, μαγείρευε, χαμογελούσε. Εγώ, εργατικός, ήσυχος, φρόντιζα.
Μέχρι που απέκτησε γιο.
Σε ποιον μοιάζει; ρωτούσαν οι γείτονες.
Κι ο μικρός, ο Παναγιώτης, με έδειχνε: «Μπαμπάς!»
Δεν περίμενα ποτέ μου πως θα γίνω πατέρας. Μα καθώς τον έβλεπα, κάτι φωτεινό άνοιγε μέσα μου σαν ήλιος πρωινός.
Τον έμαθα να φτιάχνει πρίζες, να ψαρεύει στον Ευβοϊκό, να διαβάζει συλλαβιστά. Η Μαριγώ μας έβλεπε και μου έλεγε:
Νίκο, πρέπει να βρεις γυναίκα. Δεν είσαι πια μόνος.
Εσύ είσαι σαν αδελφή μου, της απαντούσα. Πρώτα εσένα να παντρέψω μ έναν καλό άντρα. Μετά, βλέπουμε.
Και βρέθηκε πράγματι ένας καλός νέος από το διπλανό χωριό, εργατικός, τίμιος.
Έκαναν γάμο. Η Μαριγώ έφυγε.
Μια μέρα όμως τη συνάντησα στον δρόμο και της είπα:
Θέλω να ζητήσω κάτι Άφησέ μου τον Παναγιώτη.
Τι λες τώρα; Γιατί;
Ξέρω Μαριγώ Όταν ένας άνθρωπος γεννάει, περνά πολλά. Ο Παναγιώτης όμως δεν είναι δικό σου παιδί ακριβώς. Κάποια στιγμή θα τον ξεχάσεις. Εγώ δεν θα μπορέσω ποτέ.
Δεν θα στον δώσω!
Δεν τον παίρνω, είπα ήρεμα. Να ρχεσαι να τον βλέπεις όποτε θες. Απλώς άφησέ τον να ζει εδώ.
Η Μαριγώ σκέφτηκε. Φώναξε τον μικρό:
Παναγιωτάκη! Έλα εδώ! Πες, με ποιον θέλεις να ζεις; Μαζί μου ή με τον μπαμπά;
Ο μικρός έλαμψε:
Δεν γίνεται όπως παλιά; Να είναι και μαμά και μπαμπάς μαζί;
Δεν γίνεται, είπε λυπημένα.
Τότε με τον μπαμπά! Κι εσύ να έρχεσαι να βλέπεις!
Έτσι έγινε.
Ο Παναγιώτης έμεινε μαζί μου. Κι ένιωσα για πρώτη φορά στο βάθος μου πατέρας.
Μα μια μέρα η Μαριγώ ξαναήρθε:
Μετατιθέμεθα στην Αθήνα. Παίρνω τον Παναγιώτη.
Ο μικρός βούρκωσε, με αγκάλιασε με όση δύναμη είχε:
Δεν πάω πουθενά! Μένω με τον μπαμπά!
Νίκο είπε ψιθυριστά η Μαριγώ. Είναι δεν είναι δικός σου.
Το ξέρω, της είπα. Απ την αρχή το ήξερα.
Θα το σκάσω να έρθω πίσω! έλεγε ο Παναγιώτης με λυγμούς.
Κι όντως το σκαγε. Ξανά και ξανά.
Ώσπου η Μαριγώ παραδόθηκε.
Ας γίνει όπως θέλει, είπε. Αυτό διάλεξε.
Από κει κι έπειτα, άνοιξε άλλη ιστορία.
Η γειτόνισσα μου, η Μαρία, χήρεψε. Ο άντρας της, ο Γιώργος, ήταν σκληρός, χωρίς αγάπη για κανέναν. Παιδιά δεν τους χάρισε ο Θεός, γιατί σπίτι δίχως αγάπη δεν αξίζει παιδί.
Άρχισα να πηγαίνω για γάλα. Ύστερα να φτιάχνω το φράχτη, να μπαλώνω τη σκεπή. Τελικά, πηγαίναμε ο ένας στον άλλο. Πίναμε τσάι. Μιλούσαμε.
Σιγά και ανθρώπινα δέσαμε.
Η Μαριγώ μου έγραφε γράμματα, μιλούσε για το καινούργιο παιδί, την Ειρήνη.
Φέρτην, της έγραψα. Η οικογένεια πρέπει να είναι δεμένη.
Ήρθαν έπειτα από έναν χρόνο.
Ο Παναγιώτης δε ξεκολλούσε από την αδελφή του, τη χάιδευε, της τραγουδούσε, τη μάθαινε να περπατά.
Γιε μου, τον παρακαλούσε η Μαριγώ. Έλα να ζήσεις μαζί μας θέατρο, σχολείο, ευκαιρίες στην πόλη
Όχι, της απαντούσε. Δεν αφήνω τον μπαμπά και την κυρα-Μαρία που τώρα τη θεωρώ μάνα.
Κι ύστερα, σχολείο.
Όταν τα άλλα παιδιά καμάρωναν τον πατέρα τους που ήταν οδηγός ή αξιωματικός ή μηχανικός, ο Παναγιώτης δεν ντρεπόταν.
Εμένα ο μπαμπάς μου ξέρει να φτιάχνει τα πάντα! Ξέρει πώς λειτουργεί ο κόσμος. Αυτός με έσωσε. Είναι ο ήρωάς μου, περηφανευόταν.
Την επόμενη χρονιά, καθόμασταν με τη Μαρία δίπλα στο τζάκι, με τον Παναγιώτη.
Θα κάνουμε μωράκι, μου είπε η Μαρία. Ένα μικρό.
Θα με διώξετε τώρα; ψιθύρισε ο Παναγιώτης.
Τι λες τέκνο μου! του απάντησε η Μαρία και τον αγκάλιασε. Είσαι σαν δικός μου, όνειρό μου ήσουν μια ζωή!
Παιδί μου, του είπα κι εγώ, με μάτια στο φως της φωτιάς. Εσύ είσαι ο κόσμος μου.
Σε λίγους μήνες γεννήθηκε ο μικρός Μανώλης.
Ο Παναγιώτης τον κράτησε σαν θησαυρό.
Τώρα έχω αδελφή, αδελφό, πατέρα και τη Μαρία μάνα, μου ψιθύρισε.
Η Μαριγώ συνέχισε να καλεί τον μικρό.
Αλλά ο Παναγιώτης πάντα της απαντούσε:
Είμαι ήδη εδώ. Είμαι στο σπίτι μου.
Πέρασαν τα χρόνια. Κανείς πια δεν θυμόταν πως ο Παναγιώτης δεν ήταν βιολογικός μου γιος. Δεν κουτσομπόλευε κανείς.
Κι όταν ο Παναγιώτης έγινε πατέρας, έλεγε στα παιδιά του και στα εγγόνια του για τον καλύτερο πατέρα του κόσμου:
Δεν ήταν όμορφος, μα είχε πιο πολύ αγάπη από όλους που γνώρισα.
Κάθε χρόνο, στα μνημόσυνα, όλοι μαζεύονταν σπίτι μας παιδιά της Μαρίας, της Μαριγώς, εγγόνια, δισέγγονα.
Πίναμε τσάι, γελούσαμε, αναπολούσαμε.
Ό,τι καλύτερο ήταν ο δικός μας πατέρας! έλεγαν ανεβάζοντας τα φλιτζάνια. Μακάρι να υπάρξουν κι άλλοι τέτοιοι.
Κάποιο διστακτικό δάχτυλο σηκωνόταν κάθε φορά ψηλά προς τον ουρανό, στ άστρα, στην ανάμνηση εκείνου του ανθρώπου που, κόντρα στα πάντα, έγινε πραγματικός πατέρας.
Ο μοναδικός.
Φέτος, που όλα πέρασαν κι εγώ τα γράφω αυτά αναλογιζόμενος, νιώθω σίγουρος για ένα πράγμα: Η οικογένεια δεν έχει να κάνει με αίμα, αλλά με τη δύναμη να αγαπάς όταν όλοι οι άλλοι δεν βρίσκουν λόγο.
Και αυτή είναι η μόνη αληθινή κληρονομιά που αξίζει να αφήσω στα παιδιά μου κι ας μην τους μοιάζω ούτε στο ελάχιστο.
