Από τη σκιά στο φως
Πάλι βλέπεις αυτές τις χαζές σειρές; η φωνή του Βασίλη ακούγεται πίσω της τόσο ξαφνικά, που η Ειρήνη τινάζεται και παραλίγο να ρίξει την κούπα της. Σου έχω πει, σου χαλάνε το μυαλό. Καλύτερα να συγυρίζεις λίγο την κουζίνα ή να σκεφτείς το παιδί. Δεν έχεις με τι να ασχοληθείς και κάθεσαι και μαραζώνεις.
Δεν απαντά. Απλά πατά το κουμπί στηλεκοντρόλ και η οθόνη σβήνει. Μέσα στη σιωπή ακούγονται τα γέλια των παιδιών από το διπλανό σπίτι. Μια μάζα στο λαιμό της δυσκολεύει την ανάσα της.
Με εσένα μιλάω, συνεχίζει ο Βασίλης Βαρβιτσιώτης, βγάζοντας το σακάκι του και το κρεμάει τακτικά στην καρέκλα. Οι κινήσεις του είναι πάντα μετρημένες, σίγουρες. Ακόμα και τον θυμό του τον δείχνει μαζεμένα, χωρίς φωνές. Και τώρα η φωνή του ακούγεται σχεδόν ήρεμη, που το κάνει ακόμα χειρότερο. Με ακούς καθόλου;
Σε ακούω, απαντά ήσυχα η Ειρήνη, σηκώνοντας από τον καναπέ. Μια παλιά συνήθεια από τα παιδικά της χρόνια με τη θεία Δέσποινα: δεν κάθεσαι όταν στέκεται ο «μεγάλος». Δεν αντιμιλάς. Δεν αντιστέκεσαι.
Μπράβο. Το φαγητό είναι έτοιμο;
Ναι, στον φούρνο. Κοτόπουλο με λαχανικά, όπως σου αρέσει.
Ο Βασίλης γνέφει και πάει στην κουζίνα. Η Ειρήνη στέκεται στη μέση του σαλονιού, που παρά την ακριβή ανακαίνιση και τα καινούρια έπιπλα μοιάζει πάντα κάπως ψυχρό. Το βλέμμα της πέφτει στο παράθυρο: έξω έχει πέσει ήδη ο βραδινός φεβρουαριάτικος ουρανός, οι ελάχιστες λάμπες της γειτονιάς ρίχνουν φως πάνω στα χιονισμένα πεζοδρόμια του Χολαργού. Είκοσι οκτώ χρόνων, σκέφτεται. Μισή ζωή πέρασε, και νιώθει σαν να μην έζησε ποτέ στ αλήθεια.
***
Οι γονείς της Ειρήνης σκοτώθηκαν όταν εκείνη ήταν επτά. Τροχαίο σε γλιστερό δρόμο, θάνατος ακαριαίος και για τους δυο. Θυμάται τον εαυτό της μικρή, να κάθεται σε έναν διάδρομο νοσοκομείου, μουδιασμένη στο σοκ μια άγνωστη γυναίκα της χάιδευε το κεφάλι και της έλεγε: «Καημένο παιδί, καημένο παιδί».
Ύστερα ήρθε η θεία Δέσποινα. Μακρινή ξαδέλφη του πατέρα, που η Ειρήνη θυμόταν μόνο από κάτι οικογενειακά τραπέζια. Μια γυναίκα γύρω στα πενήντα, με τα μαλλιά σφιχτά πιασμένα κότσο και δείλινα χείλη πήρε αμέσως τα ηνία.
Το παιδί δεν γίνεται να το αφήσουμε έτσι, έλεγε στους κοινωνικούς λειτουργούς, ενώ η Ειρήνη ένιωθε σαν αντικείμενο, κάτι που έπρεπε να τακτοποιηθεί. Ορφανοτροφείο δε θα την αφήσω. Δικό μας αίμα.
Η θεία Δέσποινα αναλαμβάνει την επιμέλεια και μετακομίζει στο δίχωρο διαμέρισμα των γονιών της Ειρήνης. Δεν είχε δικό της σπίτι, έμενε σε ενοικιαζόμενο δωμάτιο, δούλευε λογίστρια και δεν έκρυβε την ευχαρίστησή της για τη βελτίωση των συνθηκών της.
Πρέπει να είσαι ευγνώμων, της έλεγε από την πρώτη μέρα. Θυσίασα τη ζωή μου για εσένα. Θα μπορούσα να είχα παντρευτεί, να χα βολευτεί, αλλά σε πήρα στο κεφάλι μου. Να το θυμάσαι.
Η Ειρήνη το θυμόταν. Κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή. Το χρέος αυτό ποτίζεται στα κόκαλά της και γίνεται άλλος ένας κανόνας της ζωής της. Προσπαθεί να είναι καλή, διακριτική, αόρατη. Παίρνει άριστα στο σχολείο, βοηθάει στο σπίτι, δεν ζητάει τίποτα. Η θεία ούτε τη χτυπούσε ούτε φώναζε πολύ συχνά. Αλλά κάθε μέρα, σαν να στάζει δηλητήριο, της έριχνε στη ψυχή ότι φταίει για όλα.
Πάλι χαμηλός βαθμός στη γυμναστική; Αχάριστη! Εγώ κάνω ό,τι μπορώ για σένα, κι εσύ;
Πήρες ψωμί; Όχι το μαύρο που σου είπα! Τίποτα δεν κάνεις σωστά.
Ήρθε φίλη σου σπίτι; Πίνετε καφέ και το δωμάτιό σου χάλια; Κακομαθημένη!
Στα δεκαέξι της Ειρήνης έχει ξεχάσει πώς είναι να σε αγαπούν χωρίς όρους. Η μαμά και ο μπαμπάς είναι μακρινή, σχεδόν εξωπραγματική ανάμνηση: οι αγκαλιές της μαμάς, το γέλιο του μπαμπά, η ζεστασιά και η ασφάλεια όλα αυτά χάθηκαν, διαλύθηκαν μέσα στα παράπονα της θείας.
Μετά το σχολείο η Ειρήνη περνάει στο παιδαγωγικό στην Αθήνα, με υποτροφία. Η θεία είναι ευχαριστημένη: η «κόρη» δεν θα της γίνει βάρος, θα δουλέψει. Μετά το πτυχίο, πιάνει δουλειά σε παιδικό σταθμό. Ο μισθός μικρός, αλλά δίνει ένα μέρος στη θεία «για το σπίτι» και η Δέσποινα της επιτρέπει να μείνει ακόμα στο διαμέρισμα των γονιών της.
Πού θα πας χωρίς εμένα; της λέει όταν στα εικοσιτρία της η Ειρήνη ψελλίζει δειλά μήπως να νοικιάσει δικό της χώρο. Δεν ξέρεις τίποτα, θα χαθείς. Εγώ σε ανέθρεψα και τώρα θέλεις να με αφήσεις; Δεν έχεις τσίπα!
Δεν είχε τσίπα. Ή μάλλον είχε πολύ. Η Ειρήνη μένει.
***
Τον Βασίλη Βαρβιτσιώτη τον γνωρίζει στα γενέθλια συναδέλφου. Εκείνος ήτανε σαράντα εφτά, εκείνη εικοσιτέσσερα. Ψηλός, καλλίγραμμος, με σιγουριά και ακριβά ρολόγια, ξεχώριζε εύκολα. Ήταν θείος της εορτάζουσας, ήρθε απλώς να ευχηθεί.
Είσαι πολύ γλυκιά, της λέει όταν βρέθηκαν κατά λάθος στην κουζίνα. Συνεσταλμένη, ήρεμη. Τέτοια κορίτσια σπάνια βρίσκεις σήμερα.
Η Ειρήνη κοκκινίζει, δεν ξέρει τι να απαντήσει. Εκείνος χαμογελά, ζητά το κινητό της. Εκείνη το δίνει, απορώντας με τον εαυτό της.
Ο Βασίλης αρχίζει να φλερτάρει. Τηλεφωνεί καθημερινά, την πάει στα ακριβότερα εστιατόρια που η Ειρήνη δεν είχε ξαναδεί, της φέρνει λουλούδια. Της λέει πως διαφέρει, πως κουράστηκε από γυναίκες καριέρας και φιλοδοξίες, πως του χρειάζεται μια αληθινή νοικοκυρά στο σπίτι του.
Είσαι σαν άνθος που πρέπει να προσέξω, της λέει μια φορά. Μέσα της, κάτι σπάει και ζεσταίνει. Πρώτη φορά κάποιος θέλει να φροντίσει εκείνη όχι το αντίστροφο.
Η θεία Δέσποινα εγκρίνει αμέσως.
Επιτέλους έκανες κάτι καλό, σχολιάζει χαμογελώντας όσο ζυγίζει τον Βασίλη, όταν έρχεται να τη γνωρίσει. Άντρας με δουλειά, μυαλό. Παντρέψου τον να ζήσεις ήσυχα. Από παιδαγωγό τίποτα δεν βγαίνει.
Ο γάμος γίνεται απλά, μετά από έξι μήνες. Ο Βασίλης πιέζει να μην αργούν. Η Ειρήνη μετακομίζει στο καινούριο του διαμέρισμα στην Καλλιθέα τρία δωμάτια, μεγάλοι χώροι. Ο Βασίλης ξεκαθαρίζει:
Δεν χρειάζεται να δουλεύεις. Εγώ θα συντηρώ την οικογένεια. Εσύ θα φροντίζεις το σπίτι και μετά θα μου χαρίσεις ένα παιδί.
Η Ειρήνη συμφωνεί. Νομίζει πως έτσι πρέπει, ότι αυτή είναι η φροντίδα. Ο Βασίλης όντως «φροντίζει»: της αγοράζει ρούχα (τα επιλέγει ίδιος), της δίνει λεφτά (όσα χρειάζεται κάθε φορά ακριβώς, απαιτώντας απόδειξη), την πάει παντού (αποφασίζει εκείνος πού).
Τους πρώτους μήνες ζει σαν σε όνειρο, προσπαθώντας να προσαρμοστεί στη νέα ζωή. Το σπίτι όμορφο αλλά ψυχρό. Στην κουζίνα εξεζητημένες συσκευές, τηλεόραση τεράστια, δερμάτινους καναπέδες αλλά τίποτα δικό της, τίποτα που να λέει «ζεστασιά». Η Ειρήνη προσπαθεί να φέρει ζωντάνια: βάζει χρωματιστά μαξιλάρια, φυτά. Ο Βασίλης στραβώνει.
Τι είναι αυτά τα σκουπίδια; Θέλω μίνιμαλ. Μάζεψέ τα.
Τα μαζεύει.
Μετά αρχίζουν τα σχόλια. Πρώτα μικρά, δήθεν αθώα.
Πολύ αλάτι βάζεις στη σούπα.
Αυτό το φόρεμα σε παχαίνει. Βάλε κάποιο άλλο.
Πάλι άφησες την οδοντόκρεμα ανοιχτή; Πόσες φορές να το πω;
Τα σχόλια πληθαίνουν. Καθημερινά κάτι. Η Ειρήνη προσπαθεί να μην κάνει λάθος, μα πάντα βρίσκει νέα λάθη.
Το κάνεις επίτηδες για να με εκνευρίσεις; της λέει, όταν τολμά να κάνει το παραμικρό διαφορετικά. Σου εξηγώ, και πάλι τα δικά σου. Πεισματάρα και αφελής. Καλά που είσαι όμορφη, αλλιώς τζάμπα.
Η Ειρήνη δεν λέει τίποτε. Καταπίνει τα δάκρυα και τη γνώριμη ενοχή. Ήταν ένοχη μια ζωή για τη θεία, τότε τώρα για τον άντρα της.
Ένα χρόνο μετά, ο Βασίλης αρχίζει να ρωτά γιατί δεν έχει μείνει ακόμη έγκυος.
Πήγες σένα γιατρό; Μήπως έχεις πρόβλημα;
Η Ειρήνη πηγαίνει οι γιατροί λένε πως είναι όλα καλά, θέλει χρόνο. Ο Βασίλης μορφάζει, υπονοεί ότι το κάνει επίτηδες, δε θέλει παιδί.
Εγωίστρια. Μόνο τον εαυτό σου σκέφτεσαι.
Η Ειρήνη δεν σκέφτεται πια τίποτα για τον εαυτό της. Μέρες και μήνες κυλούν απαράλλαχτες: μαγείρεμα, καθάρισμα, πλύσιμο, προσπάθεια να του αρέσει. Ο Βασίλης γυρίζει αργά, τρώει σιωπηλά ή παραπονιέται, βλέπει ειδήσεις και πέφτει για ύπνο. Τα Σαββατοκύριακα συναντά συνεργάτες ή πάει ψάρεμα με φίλους. Ποτέ μαζί της.
Τι να κάνεις εκεί; Κάτσε σπίτι να ξεκουραστείς.
Έμενε σπίτι. Έβλεπε τους ανθρώπους απ το παράθυρο, τα παιδιά που έπαιζαν. Καμιά φορά έβαζε σειρές, πάντα φρόντιζε να κλείσει την τηλεόραση πριν προλάβει να επιστρέψει. Δεν του άρεσε να «σπαταλά το χρόνο της σε χαζομάρες».
***
Ένα καλοκαίρι που γίνεται είκοσι έξι, πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ για ψώνια. Διαβάζει τη λίστα (ο Βασίλης πάντα γράφει τι πρέπει να αγοράσει, ούτε δραχμή παραπάνω), όταν ακούει μια φωνή:
Ειρηνάκι; Ειρήνη Γεωργιάδη; Εσύ είσαι;
Γυρνά. Μπροστά της μία ψηλή κοπέλα με κοντά μαλλιά, τζιν και ζωηρό μπλουζάκι. Σε δευτερόλεπτα την αναγνωρίζει: η Μαργαρίτα Φωκά, συμμαθήτριά της. Είχαν χαθεί από το γυμνάσιο, μετά η Μαργαρίτα έφυγε με τους γονείς της για Πάτρα.
Μαργαρίτα! χαμογελάει αμήχανα η Ειρήνη. Εσύ εδώ;
Γύρισα πριν ένα μήνα, της λέει χαμογελώντας. Οι δικοί μου επέστρεψαν κι εγώ είπα να μείνω, δουλεύω εξ αποστάσεως. Εσύ; Παντρεμένη; Παιδιά;
Παντρεμένη, νεύει η Ειρήνη. Παιδιά, όχι ακόμη.
Πάμε για έναν καφέ όποτε μπορέσεις! Να τα πούμε. Κράτα το κινητό μου.
Η Μαργαρίτα της δίνει τον αριθμό της. Η Ειρήνη τον κρατά αισθανόμενη ένα παράξενο κύμα αγωνίας. Τι θα πει στον Βασίλη; Δεν του αρέσει να έχει δικές της παρέες. Ίσως να βγουν μόνο για έναν καφέ μία φορά.
Το ίδιο βράδυ, όταν ο Βασίλης κοιμάται, κοιτάζει τον αριθμό στο κινητό της. Θέλει να πάρει τηλέφωνο, αλλά φοβάται. Την άλλη μέρα βρίσκει το κουράγιο και στέλνει μήνυμα στη Μαργαρίτα. Εκείνη απαντά αμέσως: να συναντηθούν σε ένα μαγαζί στο κέντρο της Αθήνας. Η Ειρήνη δίνει ραντεβού σε ώρα που ο Βασίλης θα λείπει στη δουλειά.
Πάω στο ΙΚΑ για κάτι εξετάσεις, του λέει το πρωί κι εκείνος γνέφει αδιάφορα.
***
Συναντιούνται σε ένα μικρό καφέ πίσω από το Παγκράτι. Η Μαργαρίτα νωρίτερα, με το λάπτοπ ανοιχτό μπροστά της. Μόλις μπαίνει η Ειρήνη, σηκώνεται, την αγκαλιάζει.
Χαίρομαι που σε βλέπω! Κάτσε, έχω ήδη παραγγείλει καφέ.
Η Μαργαρίτα μιλά συνεχώς, για τη ζωή της, τις σπουδές πληροφορικής, τη δουλειά με δεδομένα και ιστοσελίδες, την αυτονομία της. Μιλάει με φλόγα και η Ειρήνη νιώθει μια γλυκιά ζήλια για την ελευθερία.
Εσύ τι κάνεις; τη ρωτά η Μαργαρίτα.
Σπίτι. Ο σύζυγος δεν θέλει να δουλεύω.
Εσύ τι θέλεις όμως;
Η Ειρήνη κοντοστέκεται. Θέλει; Δεν έχει αναρωτηθεί.
Δεν ξέρω, ομολογεί. Ποτέ δεν ρώτησε τον εαυτό της.
Η Μαργαρίτα τη διαβάζει.
Να σε μάθω κάτι; Υπάρχει μια δουλειά με επεξεργασία φωτογραφιών για site απλά πράγματα, δουλεύεις από σπίτι, βγάζεις χαρτζιλίκι. Δε προλαβαίνω μόνη, θέλεις να αναλάβεις μερικά;
Δεν ξέρω καθόλου, φοβισμένη απαντά η Ειρήνη.
Θα σε μάθω! Είναι εύκολο, αρκεί να θες.
Για πρώτη φορά, μέσα της ξυπνά μια επιθυμία. Θέλει.
Δεν έχω υπολογιστή, της λέει.
Άρα θα δουλέψεις με αυτόν του άντρα σου.
Έχει λάπτοπ.
Όταν λείπει, το ανοίγεις. Σου στέλνω όλα τα προγράμματα. Δοκίμασέ το, αν δε σου αρέσει, το αφήνεις.
Η Ειρήνη διστάζει, στο τέλος όμως λέει «ναι». Νιώθει ότι στέκεται μπροστά σε κάτι καινούριο.
***
Πρώτη φορά ανοίγει το λάπτοπ του Βασίλη δυο μέρες μετά. Τα χέρια της τρέμουν, σαν να κάνει κάτι παράνομο. Ο Βασίλης δουλεύει, δεν θα γυρίσει πριν τις επτά. Έχει τέσσερις ώρες. Κατεβάζει τα προγράμματα που της έστειλε η Μαργαρίτα και ξεκινάει τα tutorials.
Της φαίνονται βουνό. Δεν έχει αγγίξει ποτέ τέτοιο λογισμικό, δεν καταλαβαίνει τους όρους. Ταυτόχρονα είναι συναρπαστικό. Βλέπει βίντεο, κάνει λάθη, ξαναξεκινά. Οι ώρες περνούν γρήγορα.
Πριν έρθει ο Βασίλης, προλαβαίνει να σβήσει τα πάντα, να καθαρίσει το ιστορικό (η Μαργαρίτα της έχει εξηγήσει πώς). Ετοιμάζει φαγητό με το ίδιο απαθές πρόσωπο, μα μέσα της κάτι έχει αλλάξει: νιώθει πως της ανήκει κάτι.
Σε λίγες βδομάδες, μπορεί πια να κάνει εύκολες δουλειές. Η Μαργαρίτα τής στέλνει μικρές αναθέσεις: να αφαιρεί φόντο από προϊόντα, να βελτιώνει χρώματα, να αλλάζει διαστάσεις. Ένα εισόδημα μικρό, αστείο με τα μάτια του Βασίλη, αλλά για την Ειρήνη οι πρώτες δικές της δεκάρες.
Η Μαργαρίτα στέλνει τα χρήματα στη Μιχάλειο, μια κάρτα στο όνομά της.
Θα στα δίνω μετρητά, της λέει. Φύλαξέ τα κάπου να μην τα βρει ο άντρας σου. Κάνε κουμπαρά.
Γιατί να κάνω κουμπαρά; ρωτά η Ειρήνη.
Για ώρα ανάγκης. Να χεις το κεφάλι σου ήσυχο.
Η Ειρήνη το κάνει, αν και δεν καταλαβαίνει τη χρησιμότητα. Κρύβει τα πρώτα χαρτονομίσματα σε μια παλιά ποιητική συλλογή των γονιών της. Εκεί μέσα φυλάει και τη μοναδική τους φωτογραφία.
Οι δουλειές αυξάνονται. Πλέον φτιάχνει μικρά κολάζ, κάνει βασικό retouch, και η Μαργαρίτα τη συγχαίρει κάθε φορά που τα πηγαίνει καλά. Κανείς δεν την είχε ξαναβραβεύσει έτσι.
Ο Βασίλης δεν υποψιάζεται τίποτα. Επανέρχεται στον ρυθμό του. Μερικές φορές ρωτά «τι έκανες σήμερα;»
Συγύρισα, μαγείρεψα.
Καλή νοικοκυρά.
Η Ειρήνη χαμηλώνει το βλέμμα, ενώ ήδη σκέφτεται το αυριανό της «πρότζεκτ».
***
Περνάει ένας χρόνος. Η Ειρήνη γίνεται είκοσι επτά. Ο Βασίλης, όλο και πιο εκνευρισμένος για το παιδί.
Δεν πας σε άλλον γιατρό; Ή μήπως δεν θες; Πες το επιτέλους.
Θέλω, απαντάει σύντομα. Κάποτε ήθελε πραγματικά. Τώρα η ιδέα να φέρει παιδί σε αυτή την ατμόσφαιρα της φέρνει φόβο.
Εγώ τα σου εξασφαλίζω όλα κι εσύ ούτε ένα παιδί! Άχρηστη!
Το «άχρηστη» της καρφώνεται. Παλιά θα είχε κλάψει. Τώρα μονάχα σφίγγει τα χέρια της. Οι πληγές πολλές, τα δάκρυα δε βγαίνουν άλλο.
Μετά από κάθε τέτοια φράση, πάει στον υπολογιστή. Εκεί έχει έλεγχο φτιάχνει ό,τι θέλει, διορθώνει λάθη της. Αυτό την ηρεμεί.
Τα λεφτά αυξάνονται σιγά σιγά. Αυτονομείται και μετά από παρότρυνση της Μαργαρίτας, περνά στο freelancing. Έχει πια κωδικούς, δουλεύει ώρες κάθε μέρα όσο ο Βασίλης λείπει. Μαθαίνει καινούρια προγράμματα, αναλαμβάνει πιο απαιτητικά tasks. Οι πελάτες τη βαθμολογούν θετικά.
Ένα βράδυ, μετά που ο Βασίλης έχει πονοκέφαλο και ξαπλώνει νωρίς, μετράει τα χρήματά της: πάνω από τρεις χιλιάδες ευρώ. Για κείνη, περιουσία. Της φθάνουν για ένα εξάμηνο νοίκι. Θα μπορούσε να φύγει. Ξαφνικά της μπαίνει ιδέα να φύγει. Τη φοβάται όμως που να πάει; Ποιος τη χρειάζεται; Εκείνος «φροντίζει» για όλα, επιβιώνει χάρη σ εκείνον. Αν τη διώξει, φταίει εκείνη κιόλας;
Καθώς όμως περνάνε οι μέρες, η ιδέα αυτή θεριεύει όλο και περισσότερο.
***
Ένας χειμώνας, ο Βασίλης γυρνά νωρίτερα και τη βρίσκει στον υπολογιστή. Δεν προλαβαίνει να κλείσει το πρόγραμμα.
Τι κάνεις εκεί; ψυχρός.
Εγώ… έβαλα να… σηκώνεται απότομα. Η καρδιά της σπάει από φόβο.
Πειραματίζεσαι με τα πράγματά μου; πλησιάζει, ανέκφραστος, τα μάτια σκληρά. Σου επέτρεψα να ακουμπήσεις το λάπτοπ μου;
Όχι όχι αλλά
Δηλαδή όχι. Μήτε καν να ρωτήσεις; Νομίζεις πως σου ανήκει τίποτα εδώ μέσα;
Συγγνώμη, δεν θα ξαναγίνει.
Τι έκανες; ανοίγει το λάπτοπ, κοιτάζει. Αν και έχει κλείσει τα προγράμματα, έχουν μείνει tabs ανοιχτά με freelancing sites.
Ο Βασίλης καταλαβαίνει. Την κοιτάζει σκληρά.
Έχεις δουλειά πίσω απ την πλάτη μου;
Ήθελα να βοηθήσω, νιώθει να της κόβονται τα γόνατα. Να βγάλω κι εγώ…
Βοήθεια; Εγώ; Νομίζεις μου λείπει κάτι; Δηλαδή εγώ δε μπορώ να συντηρήσω το σπίτι; Μα τι είσαι; Μόνο να κάνεις ένα παιδί δεν μπορείς, και τώρα μου γυρνάς κιόλας.
Κλείνει το λάπτοπ, το παίρνει αγκαλιά.
Τέλος το λάπτοπ. Από αύριο θα μου λες πού πας και τι κάνεις, αρκετή ελευθερία πήρες.
Πηγαίνει στην κρεβατοκάμαρα. Η Ειρήνη στέκεται εκεί, με σφιγμένο το σώμα. Τα δάκρυα έρχονται, πέφτει στο πάτωμα, τα αγκαλιάζει τα γόνατά της, κουβάρι. Νιώθει παγιδευμένη.
Δεν κοιμάται όλη τη νύχτα. Δίπλα της ο Βασίλης ροχαλίζει. Εκείνη σκέφτεται: έτσι δεν συνεχίζεται. Πνίγεται. Όλοι αυτοί οι όροι «συναισθηματική εξάρτηση», «ψυχολογική βία», όλα όσα είχε ακούσει, επιτέλους βγάζουν νόημα. Αυτό είναι. Είναι η ίδια.
Το πρωί, αφού φεύγει ο Βασίλης με το λάπτοπ, καλεί τη Μαργαρίτα.
Χρειάζομαι βοήθεια, της λέει.
***
Συναντιούνται στο ίδιο καφέ. Η Ειρήνη εξομολογείται: το λάπτοπ, τον τσακωμό, τον έλεγχο. Η Μαργαρίτα της πιάνει το χέρι.
Πρέπει να φύγεις, της λέει σιγά. Σε λιώνει αυτός ο άνθρωπος.
Πού να πάω όμως; Δεν έχω τίποτα.
Έχεις χρήματα πλέον, έχεις ικανότητες. Εγώ θα σε βοηθήσω να βρεις νοίκι. Θα έρθεις αρχικά σπίτι μου. Και ψυχολόγο πρέπει να δεις.
Κι αν έχει δίκιο; Αν φταίω εγώ;
Άκουσέ με, της σφίγγει το χέρι η Μαργαρίτα. Σου έχει φυτέψει μες στο κεφάλι την ενοχή και την αδυναμία. Δεν ισχύει τίποτα απ αυτά. Μπορείς να δουλεύεις, έμαθες ήδη. Δεν είσαι καθόλου άχρηστη.
Η Ειρήνη σιωπά. Τα λόγια είναι σαν ανάσα φρέσκου αέρα.
Φοβάμαι, ψιθυρίζει.
Πιο πολύ είναι να μείνεις. Πίστεψέ με.
Αρχίζουν να φτιάχνουν σχέδιο: θα μείνει προσωρινά στη Μαργαρίτα, μετά θα βρει υπονοικιαζόμενο δωμάτιο. Η Μαργαρίτα της εξηγεί πώς να πάρει όλα τα λεφτά χωρίς να το καταλάβει ο Βασίλης.
Και να βρεις κι έναν καλό ψυχολόγο, μόλις φύγεις, της λέει.
Η Ειρήνη δέχεται. Παλιά πίστευε ότι ψυχολόγοι είναι για τους «τρελούς». Τώρα ξέρει ότι πιο τρελό είναι να ανέχεσαι τη βία.
***
Φεύγει μια εβδομάδα αργότερα, ενώ ο Βασίλης είναι σε επαγγελματικό ταξίδι. Μαζεύει λίγα πράγματα: ρούχα, έγγραφα, τη φωτογραφία των γονιών της, το βιβλίο με τα χρήματα. Δεν παίρνει τίποτα άλλο.
Αφήνει ένα σημείωμα: «Φεύγω. Μη με ψάξεις. Συγγνώμη.»
Την ώρα που γυρνάει το κλειδί τρέμει. Κατεβαίνει με το ασανσέρ, βγαίνει στο δρόμο. Είναι ψυχρός Φλεβάρης, το πεζοδρόμιο γλιστράει. Ανασαίνει βαθιά. Αισθάνεται ελαφρύτερη, σαν να έφυγε βάρος από το στήθος.
Η Μαργαρίτα την περιμένει κάτω, τη βοηθάει με τα πράγματα. Μένει μαζί της για λίγο ένα μικρό διαμέρισμα στο Περιστέρι της φαίνεται παλάτι. Την φιλοξενεί σε έναν καναπέ, της φτιάχνει ελληνικό καφέ.
Πώς είσαι; τη ρωτά.
Δεν ξέρω, η Ειρήνη είναι ειλικρινής. Φοβάμαι, αλλά νομίζω σωστά πράττω.
Οι πρώτες μέρες δύσκολες. Ο Βασίλης παίρνει τηλέφωνα, στέλνει μηνύματα πρώτα οργισμένα: «Αχάριστη», «Όλα σου τα έδωσα», «Θα το μετανιώσεις». Μετά ζητώντας συγγνώμη: «Γύρνα, θα αλλάξω», «Συγγνώμη». Η Ειρήνη δεν απαντά πια. Μέσα της η μάχη κομμάτι της θέλει να γυρίσει, το άλλο φωνάζει ΜΗΝ το κάνεις!
Η Μαργαρίτα τη βοηθά να αλλάξει SIM. Τα μηνύματα σταματούν σταδιακά.
Σε δύο βδομάδες βρίσκει δωμάτιο στην Κυψέλη, σε σπίτι μιας ηλικιωμένης γυναίκας. Μικρό, δέκα τετραγωνικά, αλλά δικό της. Πρώτη φορά έχει χώρο δικό της, χωρίς έλεγχο, χωρίς μόνιμη επίκριση.
Η Μαργαρίτα της αγοράζει φθηνό λάπτοπ.
Τώρα να δουλέψεις κανονικά.
Η Ειρήνη ξεκινά. Τώρα δουλεύει άνετα, χωρίς να κρύβεται. Κάνει παραγγελίες, στέλνει δουλειές. Τα λεφτά φτάνουν για νοίκι, φαγητό, λίγες οικονομίες. Μαθαίνει να ζει μόνη: να ψωνίζει εκείνη με ό,τι θέλει, να μαγειρεύει ό,τι της αρέσει, να βλέπει σειρές χωρίς να «φοβάται» τα σχόλια.
Όμως η μοναξιά, ο φόβος και η ενοχή της μένουν.
***
Η θεία Δέσποινα μαθαίνει για το φευγιό της Ειρήνης από τον Βασίλη και ξεσπάει στο τηλέφωνο:
Είσαι τρελή; Από τέτοιον άντρα έφυγες; Σε τάιζε, σε ντάντευε! Εγώ θυσιάστηκα κι εσύ μου ρίχνεις ντροπή;
Η Ειρήνη ακούει με βαριά καρδιά. Η φωνή της θείας είναι σα βαρίδι που τραβάει πίσω, στην παλιά της φυλακή.
Δεν γυρνάω, απαντά, πρώτη φορά σταθερή. Ούτε σε εκείνον, ούτε σε εσένα.
Πώς τολμάς; Εγώ σ ανέθρεψα!
Πήρες το σπίτι των γονιών μου και κάθε μέρα μου το θύμιζες. Δεν σου χρωστάω τίποτα πια.
Κλείνει το τηλέφωνο. Τα χέρια της τρέμουν, η καρδιά της όμως νιώθει σχεδόν ανακούφιση.
Η θεία δεν ξαναπαίρνει ποτέ.
***
Η Μαργαρίτα την πείθει να πάει σε ψυχολόγο.
Αν δεν δεις επαγγελματία, θα κουβαλάς το παρελθόν για πάντα.
Η Ειρήνη διστακτική. Νομίζει ότι ο ψυχολόγος θα τη μαλώσει. Μα η Μαργαρίτα βρίσκει μια καλή θεραπεύτρια, τη Μαρίνα Φωτεινού ένα μικρό, γλυκό γραφείο, τσάι από βότανα, ζεστή ατμόσφαιρα.
Δεν ξέρω τι να πω, της εξομολογείται διστακτικά. Έφυγα από άντρα και θεία κι είμαι μόνη μου. Καλά, δηλαδή, αλλά
Πώς νιώθεις; ρωτά η Μαρίνα.
Δεν ξέρω. Λες κι όλα ό,τι κάνω είναι λάθος. Νιώθω πάντα ένοχη.
Γιατί;
Για όλα, δακρύζει η Ειρήνη. Πάντα φταίω.
Ξαφνικά, λέει τα πάντα: για τα παιδικά χρόνια, τη θεία, τις μονίμως διπλωμένες υποκλίσεις· για τον Βασίλη, τον έλεγχο, τα λόγια «άχρηστη», «αχάριστη», «ανίκανη». Για τα άσχημα, τα λάθη, τις προσπάθειες που ποτέ δεν αρκούσαν.
Η Μαρίνα ακούει προσεκτικά.
Αυτό είναι συναισθηματική κακοποίηση, της λέει ήρεμα. Σε έκαναν να πιστεύεις πως δεν αξίζεις, ότι είσαι εξαρτημένη. Όμως δεν είναι αλήθεια.
Η Ειρήνη τα χάνει.
Αλλά όντως τόσα λάθη
Δεν υπάρχει σωστό και λάθος στη ζωή, μόνο διαφορετικοί δρόμοι. Όμως σε έπεισαν πως υπάρχει μόνο ένας δρόμος: ο δικός τους.
Αυτά τα λόγια αλλάζουν κάτι μέσα της. Η Ειρήνη φεύγει μπερδεμένη, αλλά για πρώτη φορά νιώθει μια αχτίδα φως.
Πάει κάθε εβδομάδα στο γραφείο της Μαρίνας. Βήμα-βήμα, λιθαράκι-λιθαράκι, ξεμπλέκει τον κόμπο ενοχής, φόβου, εξάρτησης που κουβαλούσε όλα αυτά τα χρόνια. Πονάει αλλά ανακουφίζει βλέπει πως έζησε για άλλους, πως τη χρησιμοποίησαν.
Η Μαρίνα τη διδάσκει να λέει «όχι». Στην αρχή της φαίνεται αδύνατο. Να μια πρακτική: να αρνηθεί κάτι μη απαραίτητο, έστω αν μια γειτόνισσα τις ζητήσει χάρη.
Πράγματι, λίγες μέρες μετά, η σπιτονοικοκυρά της ζητά να προσέξει το εγγόνι της.
Συγνώμη, έχω δουλειά. Δεν μπορώ.
Η γιαγιά έκπληκτη, αλλά συμφωνεί. Η Ειρήνη, μέσα στο δωμάτιό της, νιώθει για πρώτη φορά ίση δόση ενοχής και περηφάνια, με τη δεύτερη να υπερτερεί επιτέλους.
***
Περνάει ένας χρόνος. Η Ειρήνη γίνεται είκοσι οκτώ. Τώρα κερδίζει καλύτερα, κάνει πιο απαιτητικά projects, μετακομίζει σε δική της γκαρσονιέρα στα Εξάρχεια. Διακοσμεί όπως της αρέσει: μαξιλάρια με χρώμα, λουλούδια, πίνακες όλα όσα πάντα της στερούσαν.
Διατηρεί τη φιλία με τη Μαργαρίτα, βγαίνουν για καφέ. Η Ειρήνη ευγνωμονεί τη συνάντηση στο σούπερ μάρκετ που της άλλαξε τη ζωή.
Δεν έχει νέα από τον Βασίλη. Περνά φευγαλέα απ το νου της, μα το παρελθόν μένει πίσω.
Ούτε στη θεία μιλάει. Η Μαρίνα τη ρωτά για το πατρικό σπίτι, στο οποίο η θεία μένει.
Θέλεις να το ζητήσεις πίσω;
Η Ειρήνη σκέφτεται.
Ίσως θα πρεπε. Αλλά, δε θέλω άλλα μπλεξίματα μαζί της. Ας το κρατήσει είναι η δική μου εξαγορά για ένα χρέος που πια ξέρω πως ποτέ δεν είχα.
Σημαντική απόφαση, γνέφει η Μαρίνα.
Τώρα αφήνω πίσω το παρελθόν μου, χαμογελά η Ειρήνη.
***
Ξεκινά να ζει στ αλήθεια. Πηγαίνει σινεμά, πάρκα, γνωρίζει καινούρια άτομα, φτιάχνει παρέες με άλλους freelancers. Βρίσκει χαρά ακόμα και στο να φτιάχνει ωραίο ελληνικό καφέ ή να χαζεύει τη βροχή στο παράθυρο.
Η θεραπεία με τη Μαρίνα συνεχίζεται. Κάθε συνεδρία είναι και μια λύτρωση. Μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματά της, να τα αποδέχεται, να συγχωρεί τον εαυτό της, να ξεφορτώνεται την ενοχή χρόνιας. Είναι μακρύς δρόμος, δεν τέλειωσε· αλλά το βαδίζει και είναι σημαντικό.
Η οικονομική ανεξαρτησία, καταλαβαίνει, δεν είναι απλά για τα χρήματα είναι ελευθερία επιλογής, ελευθερία να λες «όχι», να είσαι αυτό που θέλεις.
***
Ένα ανοιξιάτικο απόγευμα, καθώς περπατά στα στενά της Νέας Σμύρνης, βλέπει σε μία βιτρίνα σετ με ακουαρέλες. Στέκεται και κοιτά. Κάποτε της άρεσε να ζωγραφίζει αλλά η θεία της έλεγε πως είναι χαζομάρα, σπατάλη.
Μπαίνει, τις αγοράζει ακριβές, αλλά πρώτη φορά ξοδεύει για κάτι που απλώς λαχτάρησε. Επιστρέφει σπίτι, ανοίγει χρώματα και χαρτί. Χαζεύει, δίσταζει. Έπειτα βουτάει το πινέλο σε κίτρινο και ζωγραφίζει έναν κύκλο. Έναν ήλιο.
Τον κοιτάζει και νιώθει ότι κάτι λιώνει μέσα της. Δεν έχει σημασία αν είναι «καλός» είναι απλώς για εκείνη. Για πρώτη φορά, κάνει κάτι απλά γιατί το θέλει.
***
Ένα χρόνο μετά, κάθεται στο οικείο, μικρό γραφείο της Μαρίνας κι απολαμβάνει τσάι.
Ξέρεις τι έκανα χθες; λέει γελώντας, κοιτώντας τα φρέσκα φύλλα στα δέντρα Αγόρασα ακριβές ακουαρέλες. Για τον εαυτό μου.
Πώς ήταν; ρωτά ήρεμα η Μαρίνα.
Στην αρχή, φοβόμουν μη σπαταλώ άδικα. Μετά, ζωγράφισα έναν απλό κύκλο. Ήλιο. Και δεν με ένοιαξε το αποτέλεσμα.
Είναι σημαντικό βήμα, γνέφει η Μαρίνα. Προς εσένα.
Η Ειρήνη χαμογελά. Στην έκφρασή της κάτι παλιό ακόμη βρίσκεται, αλλά κάτι καινούριο ανατέλλει.
Κι άφησα στη θεία το σπίτι. Ίσως αυτό είναι η λύτρωσή μου: να ξεπληρώσω ένα ανύπαρκτο χρέος με ελευθερία.
Πώς νιώθεις γι αυτό; ρωτά η Μαρίνα. Κι η κουβέντα τους συνεχίζεται πολύ πέρα από το πενηντάλεπτο μιας συνεδρίας.
