Γιάννης μπήκε στο βοηθητικό δωμάτιο χωρίς να χτυπήσει. Μαρίνα σκούπιζε το πάτωμα και, όταν σηκώθηκε, τον είδε ήδη μπροστά της με ακριβό κοστούμι, έντονη κολόνια και βλέμμα που έβλεπε τον άνθρωπο σαν έπιπλο.
Αύριο το βράδυ έχω διαπραγματεύσεις. Χρειάζομαι μια γυναίκα δίπλα μου, για να δείχνει σοβαρότητα. Θα κάθεστε, θα σωπαίνετε, και θα κάνετε ένα νεύμα αν σας το ζητήσω. Δύο ώρες το πολύ. Θα σας πληρώσω όσο παίρνετε σε τρεις βάρδιες εδώ.
Η Μαρίνα άφησε το πανί στο κουβά, έβγαλε αργά τα γάντια της. Αυτός περίμενε την απάντηση, όχι σαν άνθρωπος που ρωτά, αλλά σαν εκείνον που ξέρει ήδη πως θα ακούσει «ναι». Γιατί το στεγαστικό δάνειο. Γιατί η μάνα της. Γιατί δεν έχει επιλογή.
Τι να φορέσω; ρώτησε.
Κάτι σκούρο και απλό. Το σημαντικό είναι να μην μιλάτε. Καθόλου. Καταλάβατε;
Έγνεψε. Αυτός γύρισε και βγήκε από το δωμάτιο, χωρίς καν να κλείσει την πόρτα.
Το εστιατόριο ήταν από εκείνα που το μενού δεν γράφει τιμές. Η Μαρίνα ακολουθούσε τον Γιάννη, νιώθοντας το ξένο φόρεμα να την σφίγγει στους ώμους, ενώ τα δανεισμένα τακούνια από τη γειτόνισσα την πονούσαν. Στο τραπέζι τους περίμεναν ήδη δύο: ένας εύσωμος άντρας με βαριά βλέφαρα και μία δικηγορίνα με φάκελο. Ο Γιάννης σύστησε τη Μαρίνα αδιάφορα:
Μαρίνα, μακρινή συγγενής, βοηθάει καμιά φορά με τα χαρτιά.
Ο συνεργάτης την σκανάρισε γρήγορα με το βλέμμα και επέστρεψε στο μενού. Η δικηγορίνα δεν σήκωσε καν τα μάτια της. Η Μαρίνα κάθισε, έβαλε τα χέρια στην αγκαλιά της και έγινε αόρατη. Όπως ήξερε καλά.
Μιλούσαν για προθεσμίες, μεταφορές, ποσά. Ο Γιάννης ήταν δυνατός σίγουρος, γρήγορος, χωρίς τραυλισμούς. Ο συνεργάτης άκουγε, έγνεφε, αλλά τα μάτια του έδειχναν επιφυλακτικότητα. Η Μαρίνα το φαγητό δεν το άγγιξε. Κάθισε ίσια, κοίταξε έξω απ το παράθυρο, άκουγε το μισό.
Όταν ήρθε το γλυκό, η δικηγορίνα έβγαλε το συμβόλαιο και το έβαλε μπροστά στον Γιάννη. Εκείνος το σκανάρισε, έγνεψε:
Όλα καλά.
Ο συνεργάτης κοίταξε την Μαρίνα και χαμογέλασε σκωπτικά:
Κύριε Γιάννη, λέτε πως η συγγενής σας δουλεύει με έγγραφα;
Ο Γιάννης σκλήρυνε.
Αρχειακή δουλειά, τίποτα δύσκολο.
Τότε ας διαβάσει αυτό το σημείο δυνατά, είπε η δικηγορίνα δείχνοντας το συμβόλαιο και μια γραμμή με το δάχτυλο. Αφού ξέρει.
Τόση ειρωνεία είχε ο τόνος της που η Μαρίνα ένιωσε κάτι να σφίγγεται μέσα της. Όχι από φόβο. Από θυμό. Είκοσι δύο χρόνια στεκόταν μπροστά σε τάξη, εξηγούσε, αναλύοντας κείμενα που οι δικηγόροι διαβάζουν με λεξικό. Τώρα καθόταν εδώ, σαν άφωνη κούκλα, και την εξετάζουν αν μπορεί να διαβάσει.
Πήρε το χαρτί. Διάβασε την παράγραφο καθαρά, χωρίς να της τρέμει η φωνή συνήθεια. Έπειτα άφησε το χαρτί στο τραπέζι και κοίταξε τη δικηγορίνα:
Έχω μια ερώτηση. Γιατί στο σημείο για την παράδοση δεν γράφονται αν οι μέρες είναι ημερολογιακές ή εργάσιμες;
Η δικηγορίνα συνοφρυώθηκε:
Τι σημασία έχει;
Μεγάλη. Σύμφωνα με τον νόμο, αν δεν διευκρινίζεται, θεωρούνται ημερολογιακές. Αλλά στην επόμενη παράγραφο γράφεις για εργάσιμες. Έτσι, η παράδοση μπορεί να καθυστερήσει σχεδόν τρεις μήνες, και τυπικά δεν παραβιάζεται το συμβόλαιο.
Ο Γιάννης πάγωσε. Ο συνεργάτης ανασηκώθηκε. Η δικηγορίνα άρπαξε το συμβόλαιο, το διάβασε, το πρόσωπό της έγινε γκρι.
Και ακόμα, συνέχισε ήρεμα η Μαρίνα, στο τμήμα για το τελωνείο αναφέρεται ένας κανονισμός που καταργήθηκε πέρσι. Αν έρθει έλεγχος, θα επιβληθεί πρόστιμο και στις δύο μεριές λόγω μη έγκυρης νομοθεσίας.
Η σιωπή ήταν τόσο πυκνή, που ακουγόταν ο μπάρμαν να μετακινεί ποτήρια. Ο συνεργάτης με αργές κινήσεις γύρισε προς τη δικηγορίνα:
Σοφία, εξήγησέ μου πώς έγινε αυτό.
Η δικηγορίνα άνοιξε το στόμα, αλλά δεν είπε τίποτα.
Ο συνεργάτης σηκώθηκε, κούμπωσε το σακάκι και γύρισε στον Γιάννη:
Θα τηλεφωνήσουμε όταν έχετε στη διάθεση σας πραγματικό νομικό. Μέχρι τότε, η συμφωνία αναβάλλεται.
Έφυγε. Η δικηγορίνα μάζεψε τις σελίδες και έφυγε τρέχοντας, ούτε χαιρέτησε. Ο Γιάννης έμεινε ακίνητος, κοιτώντας το άδειο πιάτο. Η Μαρίνα σιωπούσε. Μετά σήκωσε το βλέμμα και την κοίταξε σαν να την έβλεπε πρώτη φορά:
Πώς το ξέρετε όλα αυτά;
Είκοσι δύο χρόνια δίδασκα ιστορία. Δούλεψα με αρχεία, νόμους, έγγραφα όπου μια τελεία αλλάζει το νόημα. Όταν με απέλυσαν, πήγα να δουλέψω καθαρίστρια τα λεφτά χρειαζόταν άμεσα. Αλλά το διάβασμα δεν το ξέχασα.
Εκείνος δεν μίλησε. Έβγαλε το κινητό, κάλεσε:
Μιχάλη; Ενημέρωσε αμέσως τους συνεργάτες. Πες τους πως η νέα αναλύτρια βρήκε κρίσιμα λάθη στο συμβόλαιο. Ετοιμάζουμε διορθώσεις. Ναι, έτσι. Τους σώσαμε από ζημιές, όχι το αντίθετο.
Άφησε το τηλέφωνο στο τραπέζι και κοίταξε τη Μαρίνα:
Αύριο στις εννιά, έλα στο γραφείο: τέταρτος όροφος, γραφείο 42. Θα ελέγχεις συμβόλαια. Τρίμηνη δοκιμαστική περίοδος.
Είμαι καθαρίστρια.
Ήσουν. Τώρα είσαι αναλύτρια. Έχεις απορίες;
Η Μαρίνα δεν μίλησε γιατί δεν είχε λόγια. Μόνο ένα περίεργο αίσθημα πως το πάτωμα κάτω από τα πόδια της έγινε ξαφνικά σταθερό.
Το πρωί, ο Δημήτρης από το προσωπικό μπήκε στον Γιάννη χωρίς να χτυπήσει και έκλεισε την πόρτα:
Σοβαρά τώρα; Καθαρίστρια αναλύτρια; Το προσωπικό δεν θα το καταλάβει, παραβίαση όλων των κανόνων, αυτό…
Μας έσωσε τη συμφωνία που οι δικηγόροι σου λίγο έθαψαν, τον διέκοψε ο Γιάννης. Προχωρήστε άμεσα στον διορισμό. Τέλος.
Δεν έχει πτυχίο σχετικό!
Έχει μυαλό και προσοχή. Κάτι που μάλλον λείπει από όσους έχουν πτυχία. Ελεύθερος, Δημήτρη.
Έφυγε, χτυπώντας την πόρτα.
Η Μαρίνα καθόταν σε ένα μικρό γραφείο στον τέταρτο όροφο και κοιτούσε μια στοίβα συμβόλαια. Τα χέρια της έτρεμαν όχι από φόβο, από ασυνήθεια. Συνήθιζε την σφουγγαρίστρα, τώρα κρατούσε χαρτιά που κρίνε την τύχη άλλων.
Δυο ώρες αργότερα μπήκε η Ιφιγένεια η επικεφαλής νομικός, πάντα άψογα χτενισμένη, πάντα με υφάκι ανωτερότητας. Κάθισε στην άκρη του τραπεζιού και χαμογέλασε ειρωνικά:
Κυρία Μαρίνα, ας είμαστε ειλικρινείς. Απλά σταθήκατε τυχερή μια φορά. Νομική δουλειά θέλει ειδική γνώση, όχι τύχη. Ο κύριος Γιάννης θα το καταλάβει σύντομα και θα επιστρέψετε εκεί που ανήκετε.
Η Μαρίνα την κοίταξε σιωπηλά κι ύστερα της έδωσε ένα χαρτί:
Να τρεις συμβάσεις σας. Σε κάθε μία, λάθος. Σε μία η εταιρεία θα έχανε μεγάλο ποσό από μπέρδεμα ημερολογιακών και εργάσιμων ημερών. Θέλετε να το δείξω στον κύριο Γιάννη;
Το πρόσωπο της Ιφιγένειας πάγωσε. Σηκώθηκε, γύρισε και έφυγε, χωρίς να κλείσει την πόρτα.
Σε ένα μήνα ο Γιάννης κάλεσε τη Μαρίνα στο γραφείο του. Εκείνη μπήκε με φάκελο αναφορών, κάθισε απέναντί του. Εκείνος ξεφύλλισε τα χαρτιά, σιωπηλά. Μετά τα άφησε στην άκρη και κοίταξε:
Βρήκατε λάθη σε εννιά συμβόλαια. Δύο ήδη ήταν για υπογραφή. Προλάβαμε να διορθώσουμε. Ένα σας ερώτημα άλλαξε όχι μόνο τη συμφωνία άλλαξε την καριέρα μου. Οι συνεργάτες ζητούν εσείς να ελέγχετε όλα τα συμβόλαια πριν από την υπογραφή. Η δοκιμαστική περίοδος τελείωσε. Μένεις μόνιμα.
Η Μαρίνα δυσκολεύτηκε να βρει λόγια:
Ευχαριστώ.
Εγώ πρέπει να ευχαριστώ. Εσείς μου δώσατε πίσω όχι μόνο το συμβόλαιο. Μου θυμίσατε πως η ικανότητα δεν σχετίζεται με τον τίτλο.
Η Ιφιγένεια υπέβαλε παραίτηση δυο μήνες αφού ο Γιάννης, στη συνέλευση, ευχαρίστησε δημόσια τη Μαρίνα για τη συμβολή της. Λένε, βρήκε θέση αλλού χωρίς σύσταση. Η δικηγόρος Σοφία επίσης εξαφανίστηκε, αθόρυβα. Ο Γιάννης απλά δήλωσε ότι η εταιρεία δεν χρειάζεται πλέον τις υπηρεσίες της.
Έξι μήνες μετά, η Μαρίνα περπατούσε στο διάδρομο με φάκελο στον ώμο. Κανείς δεν την έβλεπε πια ως αόρατη. Φορούσε αυστηρά ταγιέρ, μιλούσε λίγο και ουσιαστικά, και ο Γιάννης την καλούσε σε όλες τις μεγάλες συναντήσεις όχι για το θεαθήναι, αλλά επειδή εμπιστευόταν.
Μια μέρα, στον χώρο υποδοχής, είδε μια καινούργια κοπέλα με στολή καθαρίστριας. Εκείνη κοίταζε αμήχανα τη λίστα των δωματίων. Η Μαρίνα πλησίασε:
Ξεκίνα από τον τρίτο όροφο, εκεί έχει ησυχία. Και μην φοβάσαι να ρωτάς.
Η κοπέλα σήκωσε τα μάτια και έγνεψε ευγνώμων. Η Μαρίνα γύρισε και πήγε προς το ασανσέρ. Είχε σύσκεψη σε δέκα λεπτά.
Πια δεν σωπαίνε όταν έβλεπε λάθη. Δεν ζητούσε συγνώμη για την ύπαρξή της. Κάπου ανάμεσα σ εκείνο το βοηθητικό δωμάτιο με τον κουβά και στο γραφείο με θέα το κέντρο της Αθήνας, θυμήθηκε ποια ήταν πριν η ζωή την κάνει αόρατη.
Και ο Γιάννης, σημειωτέον, πήρε προαγωγή. Πλέον διευθύνει ολόκληρο το τμήμα. Στο εταιρικό πάρτι σήκωσε το ποτήρι του και είπε:
Για όσους κάνουν τις σωστές ερωτήσεις.
Η Μαρίνα σήκωσε το δικό της και χαμογέλασε. Ήξερε πως μια ερώτηση, τη στιγμή που πρέπει, μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Όχι μόνο μια συμφωνία. Όχι μόνο μια καριέρα. Όλη τη ζωή.
Γιατί στο τέλος, αξία έχει όχι η θέση, αλλά το μυαλό και το θάρρος να μιλάς σωστά, όταν κανείς άλλος δεν το κάνει.
